Në dy vjet, Shqipëria ka humbur rreth 12 miliardë lekë suficit vetëm me Kosovën dhe mbi 5 miliardë lekë eksporte me Serbinë, ndërsa importet nga rajoni po rriten me ritme 5 – 20% në vit. Nga një suficit prej 12.8 miliardë lekësh në vitin 2024, bilanci tregtar me rajonin ra në vetëm 3.3 miliardë në 2025, ndërsa eksportet u tkurrën me 7% dhe importet u rritën me gati 8%.

Shqipëria po humbet gradualisht pozicionin e saj në tregtinë me vendet e rajonit (Kosovë, Maqedoni e Veriut, Serbi, Bosnjë dhe Hercegovinë dhe Mali i Zi), teksa të dhënat për vitin 2025 tregojnë përkeqësim të ndjeshëm të bilancit tregtar, të nxitur kryesisht nga rënia e eksporteve dhe rritja e importeve.

Produktet shqiptare po bëhen jokonkurruese me vendet e Ballkanit, por edhe më gjerë si rrjedhojë e rënies së vlerës së euros, rritjes së kostove të brendshme dhe mungesës së politikave fiskale që nxisin prodhimin me kosto të ulët.

Eksportet shqiptare drejt rajonit në vitin 2025 ranë në 62.7 miliardë lekë, nga 67.5 miliardë lekë në vitin 2024, duke shënuar tkurrje vjetore me rreth 7%. Në të njëjtën kohë, importet u rritën në 59.4 miliardë lekë, nga 54.7 miliardë lekë një vit më parë, ose gati 8% më shumë, sipas të dhënave zyrtare nga INSTAT.

Këto zhvillime kanë përkeqësuar ndjeshëm bilancin tregtar. Në vitin 2024, Shqipëria kishte një suficit prej 12.8 miliardë lekësh në tregtinë me rajonin, ndërsa në vitin 2025 ai u ngushtua në vetëm 3.3 miliardë lekë, një përkeqësim prej afro 9.5 miliardë lekësh brenda një viti, me tkurrje rreth 280%. Vendi ynë humbi avantazhin që kishte ndërtuar gjatë viteve të fundit në tregjet fqinje.

Të dhënat tregojnë se problemi nuk qëndron vetëm te rritja e importeve, por sidomos te dobësimi i eksporteve, të cilat kishin arritur kulmin në vitin 2023 me mbi 79 miliardë lekë, por prej atëherë janë në rënie të vazhdueshme. Brenda dy vitesh, eksportet drejt rajonit kanë humbur më shumë se 16 miliardë lekë në vlerë.

Kjo prirje sugjeron se prodhuesit shqiptarë po humbin terren në tregjet e rajonit, përballë konkurrencës më të fortë nga vendet fqinje, kostove më të larta të prodhimit dhe një strukture eksporti ende të varur nga produkte me vlerë të ulët të shtuar.

Nëse kjo tendencë vazhdon, tregtia me rajonin, e cila tradicionalisht ka qenë një nga pikat më të forta të eksporteve shqiptare, rrezikon të kthehet në një tjetër kanal presioni mbi bilancin tregtar të vendit. Në kushtet kur edhe tregjet e BE-së po shfaqin ngadalësim, humbja e terrenit në rajon e bën edhe më të brishtë pozicionin e jashtëm të ekonomisë shqiptare.

Ruzhdi Koni, eksportues i prodhimeve të freskëta bujqësore, tha se edhe këtë vit, përkeqësimi do të thellohet për shkak të dëmeve që krijuan përmbytjet e fundit në fusha dhe në serra, shumica e tyre për eksport.

Nga eksportet në rajon, grupet me rënien më të madhe ishin materialet e ndërtimit, energjia dhe lëndët djegëse, të diktuara nga cikli i tkurrjes që po kalon sektori i industrisë.

Volumi tregtar i Shqipërisë me rajonin ishte 122 miliardë lekë në vitin 2025, pothuajse në të njëjtin nivel me 2024-n, dhe zuri 9.9% të volumit të përgjithshëm tregtar të vendit me jashtë.

Kosova është partneri kryesor tregtar me gati 43% të tregtisë me të gjithë rajonin, e ndjekur nga Serbia me 26%, Maqedonia e Veriut me 19.5% dhe të tjerat më pak.

Serbia po thellon epërsinë ndaj Shqipërisë, deficiti tregtar rritet edhe në vitin 2025

Tregtia e Shqipërisë me Serbinë po lëviz gjithnjë e më shumë në disfavor të ekonomisë shqiptare, duke u shndërruar në një nga pikat më problematike të bilancit tregtar me rajonin. Të dhënat për vitin 2025 tregojnë se, pavarësisht rritjes të lehtë të eksporteve, deficiti tregtar me Serbinë është thelluar edhe më tej.

Eksportet shqiptare drejt Serbisë arritën në 8.55 miliardë lekë në vitin 2025, nga 8.27 miliardë lekë në vitin 2024, duke shënuar një rritje modeste prej 3.3%. Megjithatë, kjo rritje nuk ka qenë e mjaftueshme për të kompensuar zgjerimin e importeve nga Serbia, të cilat u rritën me 5.8%, duke arritur në 23.1 miliardë lekë.

Si rezultat, deficiti tregtar i Shqipërisë me Serbinë u thellua në 14.56 miliardë lekë në vitin 2025, nga 13.50 miliardë lekë një vit më parë, një përkeqësim prej mbi 1 miliard lekësh vetëm brenda një viti.

Kjo do të thotë se për çdo 1 lek që Shqipëria eksporton drejt Serbisë, ajo importon gati 2.7 lekë mallra serbe, duke e bërë marrëdhënien tregtare të pabalancuar. Nëse krahasohen me vitin 2022, kur eksportet drejt Serbisë kishin arritur një kulm prej 13.5 miliardë lekësh, rënia është edhe më e fortë.

Brenda tre vitesh, eksportet shqiptare drejt tregut serb u tkurrën me rreth 5 miliardë lekë (rreth 50 milionë euro), ndërsa importet mbeten të larta dhe relativisht të qëndrueshme.

Goditja më e fortë është te materialet e ndërtimit dhe metalet, ku eksportet shqiptare ranë me rreth 805 milionë lekë ose 7% vetëm në vitin 2025.

Grupi tjetër me rënien më të fortë, 24%, ishin mineralet, lëndët djegëse dhe energjia elektrike, me afro 382 milionë lekë ose -24% më pak eksporte, çka tregon se Shqipëria po humb edhe në segmentet ku kishte avantazh kostoje.

Nga ana tjetër, importet e ushqimeve dhe pijeve nga Serbia u rritën me mbi 617 milionë lekë në vitin 2025 ose 5.5%, duke reflektuar rritjen e varësisë së tregut shqiptar nga produktet ushqimore serbe.

Edhe importet e produkteve kimike dhe plastike u rritën me rreth 249 milionë lekë ose 8.2%, ndërsa materialet e ndërtimit dhe metalet u shtuan me afro 290 milionë lekë, ose 7.5%.

Të dhënat tregojnë se Serbia po zgjeron praninë e saj në Shqipëri, si furnizues jo vetëm i ushqimeve, por edhe i produkteve industriale, duke e shtyrë prodhimin vendas drejt një konkurrence gjithnjë e më të vështirë.

Të dhënat sugjerojnë se prodhuesit shqiptarë po humbasin hapësirë në tregun serb, ndërkohë që mallrat serbe po forcojnë praninë e tyre në tregun shqiptar.

Kjo tendencë reflekton dobësinë strukturore të eksporteve shqiptare, të përqendruara në produkte me vlerë të ulët të shtuar dhe me kapacitete të kufizuara për të depërtuar në tregje më të mëdha.

Në kontekstin rajonal, Serbia po shfaqet gjithnjë e më shumë si një “qendër eksportuese” e Ballkanit Perëndimor, ndërsa Shqipëria po rrezikon të mbetet treg konsumi.

Shqipëria po humb edhe tregun e Kosovës, suficiti bie me 20% brenda një viti

Kosova, tradicionalisht tregu më i rëndësishëm rajonal për eksportet shqiptare, po jep shenja ftohjeje për mallrat nga Shqipëria. Të dhënat për vitin 2025 tregojnë se eksportet shqiptare drejt Kosovës ranë në 33.65 miliardë lekë, nga 36.83 miliardë lekë në vitin 2024, me tkurrje vjetore prej 9.5%. Kjo është rënia më e fortë vjetore e eksporteve drejt Kosovës gjatë pesë viteve të fundit të marra në analizë.

Humbja më e madhe vjen nga materialet e ndërtimit dhe metalet, ku eksportet janë tkurrur me rreth 8.7 miliardë lekë brenda një viti, ose 73% më pak. Furnizuesit nga Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Turqia po zëvendësojnë gjithnjë e më shumë produktet shqiptare në sektorë si çimentoja, hekuri, alumini dhe materialet e ndërtimit.

Edhe produktet kimike dhe plastike kanë pësuar rënie të fortë prej mbi 1 miliard lekësh ose 28%, duke konfirmuar se Kosova nuk po humbet vetëm si treg konsumi, por edhe si hapësirë për industrinë përpunuese shqiptare.

Në të njëjtën kohë, importet nga Kosova drejt Shqipërisë u rritën me 2.3%, duke arritur në 16.13 miliardë lekë.

Importet e mineraleve, lëndëve djegëse dhe energjisë elektrike u rritën me mbi 1.4 miliardë lekë, ose 35%, si pasojë e blerjeve të energjisë elektrike, pjesë e marrëveshjeve për shkëmbimin e energjisë.
Edhe importet e produkteve kimike dhe plastike u rritën me mbi 120 milionë lekë ose 9.5%, ndërsa tekstilet dhe këpucët u shtuan ndjeshëm me rreth 29.5%.

Si pasojë, suficiti tregtar i Shqipërisë me Kosovën ra në 17.52 miliardë lekë në vitin 2025, nga 21.07 miliardë lekë në vitin 2024, një përkeqësim prej 3.54 miliardë lekësh, ose mbi 20%, brenda vetëm një viti.

Rënia është edhe më e thellë nëse krahasohet me vitin 2023, kur suficiti kishte arritur mbi 29 miliardë lekë. Brenda dy vitesh, Shqipëria ka humbur rreth 12 miliardë lekë suficit në tregtinë me Kosovën.

Ky zhvillim ka një peshë të veçantë, sepse Kosova përbën destinacionin më të madh rajonal për eksportet shqiptare. Dobësimi i këtij tregu dëshmon probleme më të thella në prodhimin shqiptar, pasi me Kosovën barrierat doganore janë minimale dhe avantazhi i gjuhës duhet të favorizonte Shqipërinë.

Edhe Maqedonia e Veriut po largohet nga mallrat shqiptare

Shqipëria po humbet terren edhe në tregtinë me Maqedoninë e Veriut, një tjetër partner i rëndësishëm rajonal, duke e kthyer këtë marrëdhënie nga suficit në një burim të ri deficiti tregtar.

Në vitin 2025, eksportet shqiptare drejt Maqedonisë së Veriut ranë ndjeshëm në 8.99 miliardë lekë, nga 11.8 miliardë lekë në vitin 2024, rënie vjetore prej gati 24%. Kjo është rënia më e fortë e eksporteve drejt këtij tregu gjatë pesë viteve të fundit.

Rënia më e fortë e eksporteve drejt Maqedonisë së Veriut është për “materialet e ndërtimit dhe metalet”, me afro 3 miliardë lekë më pak ose -65% eksporte, duke e kthyer këtë treg nga një burim suficiti në deficit të pastër për Shqipërinë.

Grupi i dytë me ndikimin më të lartë ishin eksportet e mineraleve dhe energjisë, të cilat janë tkurrur ndjeshëm me 8%. Ndërkohë, importet nga Maqedonia e Veriut drejt Shqipërisë u rritën me 16.7%, duke arritur në 14 miliardë lekë në vitin 2025, nga 12.06 miliardë lekë një vit më parë.

Rritja e importeve është edhe më e fortë dhe më e gjerë me Maqedoninë e Veriut. Importet e mineraleve dhe energjisë u rritën me mbi 2.4 miliardë lekë, ose 128% vitin e kaluar, duke u bërë burimi kryesor i rritjes së tregtisë me këtë vend.

Edhe importet e ushqimeve u rritën me 7%, makineritë dhe pajisjet me 42%, ndërsa tekstilet dhe produktet e drurit shënuan rritje të ndjeshme. Vetëm materialet e ndërtimit pësuan rënie të fortë, me mbi 1.1 miliardë lekë më pak importe, por kjo nuk e kompenson rritjen e fortë të importeve në grupet e tjera të mallrave. Kjo do të thotë se Shqipëria po varet gjithnjë e më shumë nga Maqedonia e Veriut për furnizime energjetike dhe mallra industriale.

Në vitet 2022 dhe 2023, Shqipëria kishte epërsi në tregtinë me Maqedoninë e Veriut, por e humbi këtë avantazh në dy vitet në vijim. Bilanci tregtar u përkeqësua ndjeshëm. Nga një deficit relativisht i moderuar prej 261 milionë lekësh në vitin 2024, Shqipëria kaloi në një deficit të thellë prej 5.09 miliardë lekësh në vitin 2025, një përkeqësim prej mbi 4.8 miliardë lekësh brenda një viti.

Kjo përmbysje reflekton rënie të shpejtë të konkurrueshmërisë së eksporteve shqiptare në vendin fqinj, ndërkohë që mallrat nga Maqedonia e Veriut po fitojnë terren në tregun shqiptar.

Mali i Zi, i vetmi treg ku Shqipëria po reziston

Në vitin 2025, Mali i Zi mbeti i vetmi partner fqinj ku Shqipëria arriti të ruajë një pozicion relativisht të qëndrueshëm. Në vitin 2025, eksportet shqiptare drejt Malit të Zi arritën në 8.0 miliardë lekë, nga 7.47 miliardë lekë në vitin 2024, duke shënuar një rritje prej 7.3%.

Edhe me këtë vend, i cili në total mbetet treg pozitiv për Shqipërinë, struktura e eksporteve po dobësohet. Materialet e ndërtimit dhe metalet janë në rënie të ndjeshme, ndërsa tekstilet po humbin gjithashtu terren. Rritja e eksporteve vjen nga energjia dhe ushqimet, por këta janë sektorë më të paqëndrueshëm dhe me marzhe më të ulëta krahasuar me industrinë përpunuese.

Importet nga Mali i Zi u rritën me 20.2%, duke arritur në 3.06 miliardë lekë vitin e kaluar, por kjo rritje nuk ka qenë e mjaftueshme për të përmbysur bilancin pozitiv. Importet u rritën kryesisht për produktet ushqimore dhe energjinë dhe lëndët djegëse.

Shqipëria ruajti një suficit tregtar prej 4.95 miliardë lekësh me Malin e Zi në vitin 2025, pothuajse në të njëjtin nivel me vitin 2024. Krahasuar me vitin 2023, kur suficiti me Malin e Zi kishte arritur në 7.25 miliardë lekë, Shqipëria ka humbur mbi 2.3 miliardë lekë avantazh neto në këtë treg.

Kjo do të thotë se edhe tregu më i favorshëm për eksportet shqiptare po tregon shenja ngadalësimi, ndërkohë që rritja e importeve nga Mali i Zi po e ngushton gradualisht hapësirën për suficit.

Në një rajon ku Shqipëria po humbet terren pothuajse në çdo shtet, qëndrueshmëria me Malin e Zi nuk mjafton për të kompensuar rënien e fortë të pozicioneve në Serbi, Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut.

Bosnja nga treg dytësor, në burim presioni për bilancin tregtar

Tregtia e Shqipërisë me Bosnjë-Hercegovinën po humbet gradualisht ekuilibrin, duke u shndërruar nga një marrëdhënie pothuajse e balancuar në një tjetër burim presioni për bilancin tregtar të vendit tonë.

Në vitin 2025, eksportet shqiptare drejt Bosnjës u rritën në 3.5 miliardë lekë, nga 3.1 miliardë lekë në vitin 2024, një rritje prej 13.1%. Por kjo rritje nuk mjaftoi për të kompensuar rritjen edhe më të shpejtë të importeve nga Bosnja drejt vendit tonë Importet nga Bosnja arritën në 2.9 miliardë lekë në vitin 2025, nga 2.5 miliardë lekë një vit më parë, duke u rritur me 19%.

Si rezultat, suficiti tregtar i Shqipërisë me Bosnjë-Hercegovinën ra në 512 milionë lekë në vitin 2025, nga 585 milionë lekë në vitin 2024, një përkeqësim prej rreth 72 milionë lekësh ose mbi 12%.

Në Bosnjë dhe Hercegovinë, eksportet shqiptare në total janë rritur, por struktura e rritjes është e dobët, sepse grupet industriale janë në rënie. Tekstilet dhe këpucët, makineritë dhe materialet e ndërtimit kanë shënuar rënie, ndërsa rritja vjen kryesisht nga ushqimet dhe mineralet. Shqipëria po humb terren në produktet me vlerë më të lartë të shtuar, ndërsa po mbetet furnizues i mallrave më elementare.

Ndërsa struktura e importeve nga Bosnja tregon një zhvendosje të fortë. Importet e materialeve të ndërtimit u rritën me 47%, prodhimet e drurit dhe letrës me 27%, tekstilet dhe këpucët me 23%. Bosnja po bëhet gjithnjë e më shumë një furnizues i lëndëve të para për tregun shqiptar.

Rrugë e vështirë për tregun e përbashkët rajonal

Nga nisja e Procesit të Berlinit në vitin 2014, tregtia në Ballkanin Perëndimor është bërë më e lehtë në procedura, por zbatimi i tyre ndeshet ende me vështirësi, duke penguar arritjen e shpejtë të objektivit të tregtisë pa kufij.

Procesi i Berlinit solli për herë të parë një përpjekje të bashkërenduar nga të gjashtë vendet e rajonit, së bashku me BE-në, për ta trajtuar tregtinë jo si çështje dypalëshe, por si një hapësirë të vetme ekonomike që duhet të funksionojë me rregulla të përbashkëta.

Kjo u përkthye në krijimin e Tregut të Përbashkët Rajonal, në marrëveshje për njohjen e ndërsjellë të certifikatave, në digjitalizimin e dokumenteve doganore dhe në krijimin e korridoreve të gjelbra, që synojnë të ulin kohën e pritjes së kamionëve në kufij dhe kostot e tranzitit.

Kjo do të thotë se sot, një kompani nga Shqipëria që eksporton në Serbi, Kosovë apo në Maqedoninë e Veriut përballet me më pak dokumente, më pak kontrolle të dyfishta dhe më shumë procedura të standardizuara sesa një dekadë më parë.

Përpara 2014-s, CEFTA ekzistonte, por ishte kryesisht një marrëveshje tarifore; Procesi i Berlinit e zhvendosi fokusin te barrierat jotarifore, pra te gjërat që realisht e bllokonin tregtinë, të tilla si certifikatat që nuk njiheshin, kontrollet veterinare të përsëritura, rregullat e ndryshme teknike etj.

Megjithatë, lehtësimi ka qenë i pjesshëm dhe i pabarabartë. Tregtia aktualisht është më e lirë dhe më e integruar, por kufijtë ende mbeten pengesa të forta në disa raste, sidomos për mallrat ushqimore, produktet bujqësore dhe dërgesat me vlerë të ulët.

Shpesh vendet i zbatojnë marrëveshjet vetëm kur u leverdis politikisht ose ekonomikisht, duke krijuar herë pas here tensione, vonesa, kontrolle shtesë apo ndalime të përkohshme. Edhe pse korniza e Procesit të Berlinit ka ulur kostot strukturore të tregtisë, potenciali i tregut rajonal ende nuk është shfrytëzuar plotësisht.

Ballkani Perëndimor është në një treg që nuk funksionon pa fërkime. Përfitimi për ekonominë e rajonit në tërësi mbetet ende nën potencialin që ishte synuar./MONITOR

The post Nga Serbia tek Maqedonia, Shqipëria po humbet tregjet e rajonit appeared first on 5 Pyetjet.

Ndërsa të premten, Brazili konfirmoi shpërthimin e gripit në një fermë shpendësh.

“Kushtet e importit në BE kërkojnë që vendi eksportues [Brazili] të mos jetë i prekur nga Gripi i Shpendëve me Patogjenitet të Lartë (HPAI)”, tha një zëdhënës i Komisionit Evropian.

“Autoritetet braziliane nuk mund të nënshkruajnë më certifikata të shëndetit të kafshëve për eksport në BE dhe këto certifikata nuk mund të lëshohen më. Asnjë produkt mishi apo shpendësh nuk mund të eksportohet në BE nga asnjë pjesë e territorit brazilian”, tha zëdhënësi.

Ministri i Bujqëzisë i Brazilit, Carlos Favaro tha se kjo është ndaluar për një afat 60-dito, ndërsa Komisioni akoma nuk ka dhënë afat kohor.

The post Gripi i shpendëve, Brazili e ka të ndaluar të eksportojë mish në BE appeared first on 5 Pyetjet.

Për 13 vjet – nga 2011-ta deri më 2024 – numri i banesave dhe shtëpive në Kosovë është rritur për 43 për qind.

Të dhënat e Agjencisë së Statistikave të Kosovës tregojnë se vendi, me rreth 1.6 milion banorë, ka 590 mijë banesa apo shtëpi të banueshme.

Kjo do të thotë se, mesatarisht, çdo i treti banor ka “kulm mbi kokë”.

Të dhënat e dala nga regjistrimi i popullsisë, vitin e kaluar, tregojnë po ashtu se mbi 96 për qind e familjeve janë pronare të shtëpive ku jetojnë.

Vëzhguesit e këtij trendi thonë se mentaliteti i qytetarëve është që investimi në objekte banimi, siguron zgjidhje afatgjate për mirëqenien e familjes.

“Kohëve të fundit, çiftet e reja e sigurojnë banesën e tyre edhe më herët dhe numri i anëtarëve në familje është më i vogël se në të kaluarën”, thotë Naser Kabashi, profesor në Fakultetin e Ndërtimtarisë dhe Arkitekturës në Universitetin e Prishtinës, për Radion Evropa e Lirë.

Por, një shifër që ai e konsideron shqetësuese, është ajo e banesave të zbrazëta.

Sipas ASK-së, në Kosovë janë mbi 182 mijë të tilla, që përfshijnë banesat ende në ndërtim, të blera dhe të destinuara për shitje.

Përfaqësues të agjencive të patundshmërive dhe pronarë të kompanive ndërtuese thonë se një përqindje e madhe e banesave të pabanuara, janë pronë e diasporës.

Këto pohime mbështeten edhe nga të dhënat e Bankës Qendrore të Kosovës, sipas të cilave, diaspora zë vendin e parë sa u përket investimeve të huaja që bëhen kryesisht në patundshmëri.

Nga mbi 856 milionë euro investime të huaja vitin e kaluar, mbi 647 milionë u investuan në sektorin e patundshmërisë.

Për Kabashin, banesat e blera kryesisht nga diaspora, janë “një pasuri e vdekur e pashfrytëzuar”, e cila nuk sjell asnjë rezultat në zhvillimin ekonomik.

Me të pajtohet edhe kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës (OEK), Lulzim Rafuna, i cili thotë se investimet e tilla e ndihmojnë sektorin e ndërtimit, por shton se, kur këto prona mbeten të pashfrytëzuara për pjesën më të madhe të vitit, ato nuk japin ndonjë kontribut të drejtpërdrejtë në zhvillimin ekonomik.

“Është mirë që diaspora ka blerë shtëpi e banesa, por si investim nuk është i orientuar siç duhet”, thotë Rafuna për Radion Evropa e Lirë.

Ai shton se, sikur këto mjete të investoheshin në industrinë e prodhimit, përfitues do të ishin edhe vetë blerësit, por edhe qytetarët e tjerë të vendit.

“Nëse do të rritej prodhimi, mërgimtarët do të përfitonin nga dividendi [v.j. shpërndarja e fitimeve nga një korporatë për aksionarët e saj]”, thotë Rafuna.

“Kosova, pastaj, do t’i zgjeronte kapacitetet prodhuese, do të rriste eksportin dhe do të ulte importin. Në këtë mënyrë, do të përmirësohej mirëqenia sociale dhe do të ulej shkalla e papunësisë”, shpjegon kryetari i OEK-ut.

Shkalla e papunësisë në Kosovë është mbi 10 për qind, kurse në mesin e të rinjve nga 15 deri në 24 vjeç është gati 20 për qind.

Kosova mbetet skajshmërisht e varur nga importi i mallrave, por edhe nga remitencat, vlera e të cilave arrin në mbi 1 miliard euro në vit.

Sa kushtojnë banesat?
Çmimet e banesave në Kosovë filluan të rriten në vitin 2021, si pasojë e çrregullimeve në tregjet ndërkombëtare që i shkaktoi pandemia COVID-19.

Ky trend vazhdoi edhe gjatë vitit 2022, pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia.

Me rritjen e çmimeve të materialeve ndërtimore, banesat u shtrenjtuan mbi 20 për qind.

Burim Halili, pronar i një agjencie të patundshmërisë në Prishtinë, tregon se çmimi i një metri katror të banesave në Prishtinë, aktualisht, sillet nga 1.000 deri në 2.500 euro – varësisht nga lagjja dhe kompania ndërtuese.

Në komunat më të vogla, ndërkaq, arrin deri në 800 euro.

“Fatkeqësisht, nuk kemi ulje të çmimeve. Përkundrazi, kemi ngritje çdo ditë”, thotë Halili.

Radio Evropa e Lirë ka sjellë disa herë rrëfime të qytetarëve që nuk mund ta përballojnë blerjen e një banese në komunën ku jetojnë.

Brahim Selimaj, nga Shoqata e Ndërtueseve të Kosovës, pret që çmimet të nisin të bien, meqë, siç thotë, edhe ndërtimet janë në rënie e sipër.

“Po shkohet në atë drejtim që çmimi të jetë sa më i vogël për shitje, për shkak të mungesës së kërkesës. Kërkesa për blerje është në rënie dhe ndërtuesi nuk ka zgjidhje tjetër pos ta zbresë çmimin”, thotë Selimaj, i cili është edhe pronar i një kompanie ndërtimore.

Të dhënat e ASK-së tregojnë, po ashtu, për më pak shitje të banesave.

Sipas Indeksit të Çmimeve të Pronës Banesore, në gjashtë muajt e parë të vitit 2023 janë shitur vetëm 1.628 banesa në të gjithë Kosovën.

Ky numër ishte dukshëm më i ulët krahasuar me 4.967 sa ishin shitur gjatë gjithë vitit 2022 dhe 6.561 në vitin 2021.

Komuna e goditur më së keqi ishte ajo e Gjilanit me mbi 90 mijë banorë, ku në gjashtë muajt e parë të vitit 2023 ishin shitur vetëm gjashtë banesa.

Për gjysmën e dytë të vitit 2023 dhe për vitin 2024, ASK-ja nuk dha shifra për numrin e banesave të shitura, pavarësisht interesimit të Radios Evropa e Lirë.

Në Kosovë, paga mesatare është rreth 570 euro në muaj.

Të dhënat e ASK-së tregojnë se pjesa më e madhe e buxhetit familjar në vend ndahet për blerjen e artikujve ushqimorë.

Madje, pjesa më e madhe e ekonomive familjare e kanë problem të përballojnë ndonjë shpenzim të papritur mbi 200 euro./REL

The post Paradoksi i tregut të patundshmërive në Kosovë, mbi 180 mijë banesa bosh appeared first on 5 Pyetjet.

Tajlanda ishte një importues i madh i mbetjeve industriale dhe urbane nga vendet e zhvilluara, e megjithatë, këtë herë, ministria tha “Jo”.

“EAFD kanë qenë një problem i madh për Tajlandën dhe ministria nuk donte ta përkeqësonte atë,” i tha BIRN Sirakarn Leungsakul, drejtor i Divizionit të Menaxhimit të Mbetjeve Industriale në Ministrinë e Industrisë me seli në Bangkok.

Tregtia ndërkufitare e EAFD rregullohet nga konventa e Bazelit, një marrëveshje ndërkombëtare e cila siguron që këto mbetje trajtohen në mënyrën e duhur për të zvogëluar rrezikun ndaj njerëzve dhe mjedisit.

Por refuzimi i Ministrisë ndaj kërkesës së Shqipërisë nuk ishte fundi i historisë.

Pothuajse dy vjet më pas, më 5 korrik 2024, një anije e ngarkuar me 102 kontenjerë të mbushur me atë që listohet si Oksid Hekuri në dokumentet doganore, u nis nga porti i Durrësit me destinacion Tajlandën. Basel Action Network, një organizatë me qendër në Seatle të Shteteve të Bashkuara që lufton kundër eksportit të mbetjeve të rrezikshme nga shoqëritë e industrializuara drejt vendeve në zhvillim, deklaroi se në të vërtetë anija po transportonte EAFD.

Anija u zhduk nga radarët ndërsa po udhëtonte në bregdetin e Afrikës së Jugut, shpesh një shenjë kjo e fikjes së transponderit të anijes. Ky ishte momenti kur Basel Action Network shpërndau alarmin. Anija u ndalua në Singapor dhe u udhërua të kthehej pas në Durrës, ku prokurorët filluan ndërkohë që të ngrinin pyetje.

Bazuar në informacionet e siguruara përmes kërkesave për të drejtë informimi, BIRN mundi tani të zbulojë se mes viteve 2020 dhe 2023, një sasi prej rreth 20 mijë ton mbetjesh të rrezikshme të gjeneruara nga oxhaqet e kompanisë turke “Kurum International” që operon në Elbasan ishin eksportuar jashtë Shqipërisë, në shkelje të ligjeve kombëtare dhe ndërkombëtare.

Mbetjet u eksportuan nga kompania “Sokolaj” sh.p.k në pronësinë e Gjovana Sokolajt; ndërsa ngarkesat u nisën pa autorizimet e duhura nga ministria shqiptare e Turizmit dhe Mjedisit siç kërkohen nga ligji. Të paktën dy prej ngarkesave kanë përfunduar në Tajlandë.

Kompania “Kurum” operon furrnaltat e epokës komuniste për të prodhuar hekur për industrinë e ndërtimit dhe është një punëdhënës i madh në Elbasan.

Megjithatë, BIRN zbuloi se një inspektim i kryer në Kurum nga Agjencia Kombëtare e Mjedisit për mbetjet e rrezikshme, pasi anija u ndalua në Singapor, ishte i pari i këtij lloji që prej vitit 2020, pavarësisht se Kurum është një nga gjeneruesit më të mëdhenj të mbetjeve të rrezikshme në vend.

Ornela Çuçi, një eksperte mjedisore dhe ish-zv.ministre e Mjedisit tha se monitorimi i dobët kishte lejuar që një trafik i tillë mbetjesh të kalonte pa u vënë re.

“Ligji i lejeve mjedisore është një nga më të mirët në Republikën e Shqipërisë sot,” i tha Çuçi BIRN. “Ajo që ka ndodhur është që kemi abuzuar me monitorimin e tij”.

“Çdo subjekt që nxjerr mbetje jashtë vendit merr leje eksporti. Çdo sasi që del duhet raportuar pranë Ministrisë së Turizmit dhe Mjedisit dhe AKM,” shtoi Çuçi. “Matematika është e thjeshtë; A përkojnë sasitë e deklaruara me sasitë e dala jashtë vendit?”.

Kompania “Kurum International” i tha BIRN se i kishte transferuar mbetjet e rrezikshme me përmbajtje oksidi zinku te “Sokolaj” pasi ishte siguruar se eksportuesi kishte licensë për transportin e këtij produkti dhe autorizimin e eksportit nga Ministria e Turizmit dhe Mjedisit. BIRN i kërkoi “Kurum” një kopje të autorizimit, por nuk e mori asnjëherë atë.

“E gjithë sasia është tregtuar me faturë fiskale, por nuk është shoqëruar me dokumentacionin e transferimit të mbetjeve,” tha “Kurum” përmes një zëdhënësi, duke iu referuar një dokumenti të detyrueshëm transferimi që mundëson gjurmimin e ngarkesave. Zëdhënësi tha se Kurum i kishte raportuar rregullisht këto mbetje pranë Agjencisë Kombëtare të Mjedisit.

As ministrja e Turizmit dhe Mjedisit, Mirela Kumbaro dhe as drejtoresha e Agjencisë Kombëtare të Mjedisit, Arta Dollani nuk iu përgjigjën kërkesave për koment.

Mbikëqyrja ‘dështoi’

Prokuroria e Durrësit nuk ka thënë ende se çfarë kishte saktësisht brenda kontenjerëve të anijes që u kthye nga Singapori.

“Kurum International” operon pjesë të ish-kombinatit Metalurgjik të ndërtuar gjatë regjimit komunist në Elbasan që prej vitit 1998. Në vitin 2010, kompania instaloi filtra për të kapur hirin e furrave me hark elektrik, EAFD, por sërish prodhon një mesatare prej 8 mijë tonësh në vit nëse punon me kapacitet të plotë.

Pavarësisht prodhimit të mbetjeve të tilla të rrezikshme, inspektimi për zbatimin e lejes mjedisore që u krye në shtator 2024 ishte i pari që prej vitit 2020.

“Kurum” ia transferoi mbetjet e veta kompanisë “Sokolaj” gjatë viteve 2020- 2023, ndonëse dy kompanitë nënshkruan një kontratë vetëm në gusht 2023.

Agjencia Rajonale e Mjedisit për Beratin, Elbasanin dhe Korçën tha se Kurum dështoi të vendoste në dispozicion të Agjencisë dokumentet e transferimit të këtyre mbetjeve. Agjencia vendosi një gjobë dhe pezulloi transfertat e mbetjeve të rrezikshme.

Në Qendrën Kombëtare të Biznesit, kompania “Sokolaj” me qendër në periferi të Durrësit e përshkruan aktivitetin e vet si import dhe eksport i mbetjeve jo të rrezikshme, të tilla si zinku apo bakri.

Agjencia Kombëtare e Mjedisit gjeti në gusht 2024 se mes dhjetorit 2020 dhe nëntorit 2023, Sokolaj kishte blerë nga Kurum 2,800 ton mbetje të oksidit të hekurit si dhe 20 mijë ton EAFD të klasifikuara si mbetje të rrezikshme me kodin 10 02 07*. E gjithë sasia ishte eksportuar ndërkohë jashtë vendit përpara inspektimit.

Inspektorët arritën në përfundimin se këto eksporte ishin kryer në shkelje të ligjit sa kohë që Sokolaj nuk dispononte dokumente të transferimit të mbetjeve nga Kurum si dhe nuk kishte autorizim eksporti nga Ministria e Turizmit dhe Mjedisit.

Dritan Metaj, drejtor i Agjencisë Rajonale të Mjedisit për Beratin, Elbasanin dhe Korçën i tha BIRN se ai kishte kryer monitorime sporadike në kompaninë “Kurum” kur kishte pasur “indicie dhe denocime”.

“Nuk kam propozuar një plan monitorimi të miratuar dhe as nga AKM nuk më është autorizuar një plan pune,” tha Metaj.

Ekspertët i thanë BIRN se sipas lejes mjedisore të tipit A, të cilën Kurum e disponon, Agjencia Kombëtare e Mjedisit duhet të monitorojë respektimin e lejes dhe të rishikojë rregullisht të dhënat që mbajtësi i lejes dorëzon në Agjenci dhe në regjistrin kombëtar të transferimit të mbetjeve.

“Çdo kompani që ka leje për eksport të mbetjeve të rrezikshme ka detyrimin të raportojë periodikisht”, tha Polikron Horeshka, ekspert i menaxhimit të mbetjeve. “Megjithatë, është mbikëqyrja që në këtë rast që ka dështuar”.

Destinationi Tajlandë

Tajlanda u shfaq fillimisht si një destinacion për mbetjet plastike nga vendet e pasura si Shtetet e Bashkuara dhe Japonia, përpara se të hapte dyert edhe për EAFD. Në vitin 2023, megjithatë, në përgjigje të alarmit mjedisor, Tajlanda bëri thirrje për ndalimin e importit të mbetjeve të rrezikshme, përpara se të ndalonte edhe importin e mbetjeve plastike në fillim të këtij viti.

Njësoj si Shqipëria, edhe Tajlanda ka një rekord të varfër sa i takon korrupsionit dhe mbrojtjes së mjedisit.

Sasia prej 2,800 ton mbetjesh të etiketuara si oksid hekuri që kompania “Sokolaj” u përpoq të eksportonte në korrik të vitit të kaluar supozohej që të përfundonin në një fabrikë riciklimi të quajtur Copper Metal, e ndërtuar në një zonë të gjelbëruar të provincës Lopburi në Tajlandë. Copper Metal është e regjistruar si një riciklues i mbetjeve industriale, por jo për trajtimin e EAFD.

Pasi ngarkesa u bllokua, Ministria e Industrisë në Tajlandë urdhëroi një inspektim në kompaninë Copper Metal, në të cilin drejtori i Divizionit të Menaxhimit të Mbetjeve Industriale, Leungsakul tha se u gjet që sistemi i ventilimit dhe makineritë e riciklimit të zinkut nuk punonin siç duhej.

Organizata Mjedisore “Ecological Alert and Recovery – Thailand”, e njohur si EARTH, dërgoi gjithashtu përfaqësuesit e saj, të cilët morën mostra të pluhurit të shpërndarë rreth fabrikës për t’i studiuar. Mostrat janë ende duke u analizuar.

Drejtori i EARTH, Penchom Saetang tha se korrupsioni lehtëson trafikimin e mbetjeve në Tajlandë dhe ata që përfshihen, shpëtojnë për shkak të dënimeve të lehta.

“Shkaku kryesor i këtij problemi në Tajlandë është ‘korrupsioni’ ose ‘ryshfeti’, si nga autoritetet ashtu edhe nga sektori privat,” tha Saetang.“Edhe pse dënimi maksimal për këtë vepër është 10 vjet burgim, praktikisht shkelësit gjobiten vetëm me një shumë minimale dhe askush nuk është burgosur ende,” shtoi ai.

Kërkesë e re për eksport mbetjesh

“Kurum” ndërkohë kërkon ende që të eksportojë mbetje të rrezikshme.

Ministria e Turizmit dhe Mjedisit është aktualisht duke vlerësuar një kërkesë për autorizim për eksportin e 8 mijë ton mbetjeve të rrezikshme nga “Kurum” drejt Arabisë Saudite, të dorëzuar më 25 korrik 2024.

Në kërkesë, mbetjet përshkruhet se përmbajnë “mbetje të ngurta nga trajtimet e gazeve që përmbajnë substanca të rrezikshme ose mbetje pluhur nga furra elektrike me hark (PFEH) me përmbajtje Oksid Zinku në Uzinën e Çelikut”. Kodi i cituar i mbetjeve është 10 02 07*.

“Kurum” thotë se ka nënshkruar një kontratë me kompaninë Global Steel Dust Gulf – dega saudite e një kompanie të themeluar në Zvicër për trajtimin e 8 mijë ton mbetjeve të rrezikshme në vit.

Në shtator 2024, në ambientet e kompanisë “Kurum” kishte gjendje 3,724 ton mbetje të rrezikshme të paketuara në 4600 thasë bigbags, por “Kurum” tha se kërkesa për autorizimin e eksportit ishte bërë mbi premisën se mund të prodhojë 8 mijë ton në vit nëse punon me kapacitet të plotë. Operacionet e “Kurum” janë aktualisht të pezulluara për shkak të remontit.

Ministria e Turizmit dhe Mjedisit tha se e kishte refuzuar fillimisht kërkesën, por tani po shqyrtonte mundësinë e miratimit pasi Kurum kishte dorëzuar dokumente shtesë.

“Pas plotësimit të dokumentacionit nga ana e subjektit, aplikimi është në proces shqyrtimi,” tha Ministria në përgjigje me email.

Jim Puckett, drejtori ekzekutiv i Basel Action Network tha se Shqipëria duhet të tregohet tepër e kujdesshme.

“Fabrikat në Arabinë Saudite nuk i trajtojnë mbetjet sipas standardeve të kërkuara nga konventa e Baselit dhe Arabia nuk është një palë nënshkruese,” tha Puckett për BIRN.

The post BIRN: Shqipëria eksportoi ilegalisht mijëra ton mbetje të rrezikshme appeared first on 5 Pyetjet.

Të dhënat e tregtisë së jashtme të përpunuara nga Monitor tregojnë se në periudhën janar-korrik të vitit 2023, çmimet për njësi të importeve të ushqimeve kanë shënuar rënie vjetore mesatarisht me 9 për qind dhe për karburantet mbi 40%. (Kalkulimet u bënë duke përllogaritur vlerën e një kilogrami mall të importuar në 7 mujorin e parë 2023 dhe në të njëjtën periudhë 2022, më të dhënat e INSTAT të tregtisë me jashtë).

Çmimet e importit janë përbërësi kryesor i çmimeve në vendin sidomos ushqimeve, pasi importet e tyre vijuan të jenë tre herë më të larta se eksportet edhe këtë vit.

Përllogaritjet tregojnë se rënien më të madhe në artikujt e konsumit masiv e kishin karburantet. Një litër karburant i importuar ka kushtuar në janar-korrik te këtij viti 43 për qind më lirë se e njëjta periudhë e vitit 2022.

Por duke parë ecurinë e inflacionit për këtë produkt shihet se rënia e çmimeve të importit nuk është reflektuar në tregtinë me pakicë. Të dhënat nga INSTAT mbi inflacionin treguan se në 7- mujor shërbimet e transportit shënuan rënie vjetore të çmimeve me vetëm 3.5%.

Për disa produkte ushqimorë të shportës rënia e çmimeve të importit ishte shumë e lartë, teksa në tregoi i brendshëm reagoi me rritje të çmimit.

Për shembull një kilogram vaj nga importi ka kushtuar 33 për qind më lirë se 7 mujori 2022, por të dhënat nga inflacioni tregojnë se çmimi i vajit u rrit mesatarisht me 6 për qind në të njëjtën periudhë./Monitor

Artikulli i plotë këtu.

The post Bizneset po importojnë më lirë, por çmimet vetëm rriten, shifrat e tregtisë i nxjerrin “blof” appeared first on 5 Pyetjet.