Diplomacia evropiane përballet me një dilemë që nuk është thjesht “një episod tjetër” në marrëdhëniet tashmë të tensionuara euro-amerikane, por një provë e vetë forcës së strukturës institucionale të pasluftës.
Donald Trump po promovon krijimin e një strukture të re ndërkombëtare të titulluar “Bordi/Këshilli i Paqes” (në diskursin publik është bërë i njohur si “Këshilli i Paqes” ose “Bordi i Paqes”), e cila paraqitet si një mjet paqeruajtës – fillimisht duke u përqendruar në Gaza – por gradualisht po zgjerohet si një forum “menaxhimi i krizave” në konflikte të tjera.
Evropa e kupton se ky nuk është thjesht një tjetër “projekt i Trump”, por një propozim që, nëse merr formë, mund të veprojë në konkurrencë me OKB-në, të minojë BE-në dhe të destabilizojë kohezionin e NATO-s.
Çfarë është “Këshilli i Paqes” – dhe pse ngjall dyshime?
Sipas Reuters, Trump ka dërguar ftesa në rreth 60 vende, duke synuar një skemë që “fillon në Gaza” dhe “zgjerohet” në fronte të tjera, ndërsa i njëjti raport pohon se anëtarësimi i përhershëm parashikohet për ata që paguajnë 1 miliard dollarë dhe se Trump do të jetë kryetar për jetë.
Ekzistenca e një “bilete” për një pozicion të përhershëm (dhe në fakt në një madhësi që funksionon si një filtër pushteti dhe jo si një kontribut i barabartë) është burimi i parë kryesor i mosbesimit evropian: e kthen skemën në një klub të mbyllur, duke favorizuar “të gatshëmt” dhe ata që janë financiarisht të fuqishëm, në vend të një procesi legjitimimi përmes traktateve ndërkombëtare.
Burimi i dytë i mosbesimit është arkitektura politike: në një raport të Reuters mbi Italinë, raportohet se Roma konsideron se pjesëmarrja në një organizatë “të udhëhequr vetëm nga presidenti i SHBA-së” do të binte ndesh me parimin kushtetues italian që kërkon pjesëmarrje të barabartë në organizatat ndërkombëtare. Argumenti i Italisë kondenson ankthin evropian: “Këshilli” nuk i ngjan një institucioni shumëpalësh, por një mekanizmi të hegjemonisë amerikane, ku qasja, kohëzgjatja dhe rinovimi i mandatit (sipas asaj që është rrjedhur në lidhje me draftin e kartës) lidhen drejtpërdrejt me vullnetin qendror të presidentit të SHBA-së.
Problemi i tretë është mbivendosja institucionale. Në një klip/transkript televiziv të CNN (Situation Room), “këshilli i paqes” shfaqet tashmë si një zonë tensioni Trump-Macron, me Trump që përshkallëzon retorikën e tij dhe vendos kërcënime tregtare në një kontekst që “normalisht” do t’i përkiste sferës së diplomacisë dhe sigurisë kolektive. Ky kombinim i “pushtetit të fortë” (tarifave) me “arkitekturën e paqes” (bordin) është sinjali kryesor i rrezikut për Brukselin: e kthen paqebërjen në një mjet shtrëngimi.
Kush merr pjesë – dhe kush mban distancë?
Të dhënat ndryshojnë çdo ditë, por skica është e qartë: formati i ri duket se tërheq mbështetje më të madhe jashtë Evropës dhe rezerva më të forta brenda saj. AP regjistroi se deri më 21 janar 2026, nëntëmbëdhjetë vende kanë rënë dakord të marrin pjesë – me një prani të fortë nga Lindja e Mesme, Azia Qendrore dhe shtete të tjera (përmenden ndër të tjera Arabia Saudite, Egjipti, Emiratet e Bashkuara Arabe, Kazakistani, Uzbekistani, Argjentina, Hungaria, Vietnami), ndërsa vendet evropiane si Franca, Norvegjia, Sllovenia, Suedia raportohet se kanë refuzuar.
Në të njëjtën kohë, Reuters raportoi se Pakistani njoftoi se po i bashkohej “Bordit të Paqes”, duke e paraqitur atë si një mjet për një “armëpushim të përhershëm” dhe “rindërtim” në Gaza. Leximi gjeopolitik është se jashtë Evropës skema “shitet” si një kanal i drejtpërdrejtë për Uashingtonin – një mundësi për të hyrë në qendrën e vendimmarrjes. Brenda Evropës, megjithatë, e njëjta qasje interpretohet si një rrezik i zëvendësimit të institucioneve evropiane dhe OKB-së.
Për më tepër, ftesa për Vladimir Putinin (e cila, sipas Reuters, intensifikon shqetësimin evropian) shton një kontradiktë themelore: si mund të ndërtohet një skemë “paqeje” me pjesëmarrje që e ndajnë Perëndimin në thelb, ndërsa lufta në Ukrainë mbetet aktive?
Rreziku institucional: një skemë paralele “paqeje” që minon OKB-në në fund të fundit dobëson argumentin më të fortë të politikës së jashtme greke: kuadrin e rregullave.
Kohezioni i NATO-s: nëse “Këshilli” funksionon si një “OKB alternative”, ai krijon një linjë të dyfishtë vendimmarrjeje dhe turbullon mbrojtjen kolektive. Kjo është veçanërisht e rrezikshme në një periudhë tensionesh në harkun euro-amerikan.
Kostoja politike: në një Evropë që “ngrin” marrëveshjet tregtare në përgjigje të shtrëngimit.
Sfondi: Groenlanda, tarifat dhe instrumentalizimi i tregtisë
“Këshilli i Paqes” nuk shfaqet në një boshllëk. Ai vjen në një kohë kur Trump i ka lidhur hapur pretendimet gjeopolitike me kërcënimet tregtare – shembulli më i spikatur është Groenlanda dhe tarifat. Evropa reagoi në një mënyrë institucionale të ashpër: Parlamenti Evropian “ngriu” punën për marrëveshjen tregtare BE-SHBA, pikërisht në përgjigje të presionit dhe kërcënimeve tarifore. Mesazhi është se BE po përpiqet ta parandalojë Uashingtonin nga shndërrimi i politikës tregtare në një armë të pajtueshmërisë politike.
Në të njëjtën kohë, dinamika në Davos ndryshoi kur Trump njoftoi se ekzistonte një “kornizë për një marrëveshje të ardhshme” me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s Mark Rutte mbi Arktikun/Groenlandën dhe tërhoqi kërcënimin e tarifave kundër tetë vendeve evropiane. Ky kuadër (ende i paqartë) zvogëlon përkohësisht tensionin, por nuk e heq shqetësimin kryesor evropian: se lidershipi amerikan po teston kufijtë e sovranitetit evropian përmes “paketave të tregtisë së sigurisë” dhe tani po përpiqet të shtojë një dimension të tretë – një institucion të ri “paqeje” nën presidencën amerikane.
