Veteranët e UÇK-së kanë reaguar lidhur me funksionimin e Dhomave të Specializuara të Kosovës, duke vënë në dyshim legjitimitetin e tyre dhe mënyrën se si perceptohen nga publiku.
Postimi i Veteranëve të UÇK-së:
Proçesi që çoi në Dhomave të Specializuara nuk ishte rezultat i reformës së brendshme të sistemit të një procesi të ndërmarrjes në Kosovë. Ai nis si pasojë e një raporti të miratuar në Këshillin e Evropës në vitin 2011, raporti që përfshin akuzat e rënda ndaj pjesëtarëve të UÇK-së, përfshin pretendimet për trafikimin e organeve. Ky raport është një përpjekje për të zbuluar dhe e vendosur Kosovën përballë një realiteti të ri për të vendosur strategjitë e partnerëve për të mos rrezikuar proceset integruese, Kosova duhet të pranojë një gjykatë të veçantë. Në vitin 2015, Kuvendi miratoi ndryshimet kushtetuese për themelimin e saj. Që në këtë pikë, procesi mori ngjyrim politik. Një pjesë e shoqërisë e pa këtë si domosdoshmëri shtete, një pjesë tjetër si imponim ndërkombëtar. Kjo ndarje fillestare u shndërrua në themelin e mëvonshëm të krijimit të besimit.
Mandati i tillë ishte i mjedisit dhe u fokusua vetëm tek pretendimet për “krime të kryera nga pjesëtarët e UÇK-së”. Në planin politik dhe moral, kjo ka bërë perceptimin e një pjese të fragmentuar. Në opinionin publik shqiptar, mbetet e vogël: një mekanizëm i posaçëm ndërkombëtar është i vendosur për të gjykuar vetëm njërën palë, shqiptarët. Ky perceptim është thelluar edhe më shumë nga puna që jam i lidhur me këtë punë me Dëmat e Specializuara të Prokurorisë në Hagë.
Arrestimi i vitit 2020, përfshin ish-presidentin Hashim Thaçi, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe të tjerëve, shënuan momentin kur procesi mori një dimension të rrezikshëm. Përmes operacioneve të EULEX-it, u kryen arrestime me dhjetëra makina, forca speciale të maskuara dhe të armatosura të rënda, automjete të blinduara. Personave që publikisht kishin deklaruar gatishmëri për t’u dorëzuar vullnetarisht, iu lidhën duart sikur ishin kriminelë në arrati. Arrestime nëpër rrugë, konfiskime telefonash, ndalesa 24-orëshe, kontrolle të shtëpive me ekspozim publik, një spektakël forcë e shfrenuar. Edhe nëse këto masa mund të arsyetohen me standarde sigurie, imazhi publik ndikoi në opinionin publik. Drejtësia nuk perceptohet vetëm përmes dokumenteve ligjore, por edhe mënyra se si zbatohet në terren.
Pretend për trafikim organesh, të cilat dominuan diskursin ndërkombëtar pas vitit 2011, nuk u përfshinë në aktakuzat përfundimtare. Kjo ndryshim ka publikisht nuk ka mendimin se procesi nisi mbi një narrativë që më pas ndryshoni. Filloi një tjetër, kërkimi i dëshmitarëve, shpesh me akuza për deklarimin e nxitur, me premtime për favore apo mbrojtje të veçantë. Në të njëjtën kohë, gatishmëria e prokurorisë së veçantë Speciale për të dëgjuar me prokurorinë ishte më e lartë se më parë. Dokumente, arkiva, materiale, gjithçka vihej në lidhje me dosjet e ish-pjesë të UÇK-së. Kjo ngre një pyetje të pyetjeve: si mund të ndërtohet një proces i drejtë njëra palë e konfliktit të konfliktit të aktiviteteve në ndjekjen penale të palëve të tjera?
Me kalimin e historisë, paraburgimi u shndërrua në një faj para vendimit. Presioni në dhomat e paraburgimit u shtua, të drejta kryesore dhe kufizuan, komunikimi dhe monitorimi dhe vizitat e reduktuara. Kohëzgjatja e paraburgimit është një tjetër pikë e debatit publik; mbajtjen e një viti të parë të krijojë perceptimin e “dënimit paraprak”. Në aspektin politik, koha prodhon narrativë, sa më gjatë proceset, aq më shumë forcohet bindja se po vonohet ose përdoret si mjet presioni. Në këtë pikë, çështja nuk është vetëm juridike; është çështje perceptimi publik dhe besimi institucional.
Gjykata ka vërtetuar aktgjykimet e para, përfshin rastet ndaj Salih Mustafës dhe Jetër Shalës. Salih Mustafa, i njohur si “Komandant Cali”, u arrestua në shtator 2020 dhe pas një serie vendimesh në Gjykatën Themelore, Apel dhe Supreme, faji i tij dhe konfirmua në 15 vjet burgim. Pjetër Shala u dënua në korrik 2024 me 18 vjet burgim. Këto vendime shënuan fillimin e parë të konsolidimit të funksionimit të plotë dhe të plotë, në planin formal, dëshmohet se proceset po prodhojnë rezultate konkrete, fajin e liribërsve. Megjithatë, në planin e përbashkët ato nuk arritën ta zbusin perceptimin e njëanshmërisë që është ndër vite. Për një pjesë të opinionit publik, veçmas liridashëse të vendit, këto faje dhe panë si konfirmim i bindjeve fillestare se mekanizmi është i fokusuar ekskluzivisht mbi udhëheqjen e luftës. Aktgjykimet e para thelluan hendekun mes leximit juridik të procesit dhe leximit politik e emocional që bëhet brenda shoqërisë shqiptare në tërësi.
Debati rreth speciale nuk është thjesht debat procedural. Ai prek identitetin kolektiv të shqiptarëve, vetë lirinë dhe ekzistencën e saj. Për shumë qytetarë, si funksionon ajo gjykata dhe perceptimi që ka të njëjtat vendime juridike, dhe nuk ka sfida më të madhe për legjitimitetin e saj.
