Një dobësi gjeologjike e fshehur nën shtresën e akullit të Groenlandës mund të përshpejtojë shkrirjen e akullit, të rrisë nivelin e detit dhe të ndërlikojë seriozisht ambiciet amerikane të Donald Trump në Arktik.
Sipas një studimi të ri shkencor të botuar në revistën shkencore Geology, nën pjesën më të madhe të shtresës së akullit të Groenlandës ekziston një shtresë e gjerë sedimentesh të buta – rërë dhe tokë e lirshme – gjë që e bën akullin shumë më të paqëndrueshëm sesa nëse do të mbështetej direkt mbi shkëmb të fortë.
Sedimente të buta, rrjedhje më e shpejtë e akullit
Studiuesit zbuluan se sedimentet zvogëlojnë fërkimin në bazën e akullnajave, veçanërisht kur uji i shkrirë nga sipërfaqja depërton poshtë. Kjo lejon që masat e mëdha të akullit të lëvizin më shpejt, të shkëputen më lehtë dhe të përfundojnë në oqean.
Kjo shtresë nuk është uniforme: në disa zona të Groenlandës është vetëm 4-5 metra e trashë, ndërsa në të tjera arrin ose tejkalon 200 metra. Sedimentet më të trasha gjenden në zona më të ngrohta dhe më të lagështa në bazën e shtresës së akullit, duke shpjeguar pse akullnajat kalben më shpejt atje.
Studiuesit përdorën 373 instrumente sizmike për të identifikuar një shtresë të trashë toke dhe rëre poshtë Groenlandës që duket se po përshpejton shkrirjen e akullit.
“Nëse më shumë ujë i shkrirë arrin në bazë, sedimentet mund të dobësohen më tej, duke përshpejtuar rrjedhën e akullit dhe duke rritur humbjet në det”, paralajmëron udhëheqësi i studimit Yan Yang, nga Universiteti i Kalifornisë, San Diego.
Ndikimet në klimë dhe nivelin e detit
Zbulimi përforcon frikën se shtresa e akullit të Groenlandës është më e ndjeshme ndaj ndryshimeve klimatike sesa kanë vlerësuar më parë modelet e klimës. Ari, diamantet dhe tokat e rralla: Kjo është arsyeja pse Trump e dëshiron kaq me dëshpërim Groenlandën
Prania ushtarake amerikane në Grenlandë sot – Çfarë është e vërtetë dhe çfarë tjetër dëshiron Trump duke pretenduar ishullin. Nëse destabilizimi përshpejtohet, kontributi i Groenlandës në rritjen globale të nivelit të detit mund të rritet ndjeshëm në dekadat e ardhshme.
Shkencëtarët theksojnë se disa zona të ishullit mund të përballen me ndryshime shumë më të shpejta, edhe nëse temperaturat globale nuk rriten aq sa pritet.
Një goditje ndaj planeve të shfrytëzimit të burimeve të Groenlandës
Gjetjet gjithashtu ndërlikojnë planet për të shfrytëzuar burimet e pasura natyrore të Groenlandës, të cilat përfshijnë naftë, ar, bakër, hekur, grafit dhe metale të rralla – një nga arsyet pse administrata Trump ka shprehur vazhdimisht interes për të kontrolluar ishullin.
Studimet e mëparshme kanë treguar se minierat e sigurta kërkojnë shkëmb të qëndrueshëm dhe të ngrirë. Shtresat e trasha të sedimenteve mund të bllokojnë mjetet e shpimit, të shkaktojnë vonesa, të dëmtojnë pajisjet dhe t’i bëjnë operacionet të rrezikshme për shkak të shembjes së akullnajave dhe rritjes së numrit të ajsbergëve.
Një studim i vitit 2022 në The Cryosphere dhe një studim i vitit 2024 në Annals of Glaciology kishin paralajmëruar tashmë se kushte të ngjashme në Antarktidë kanë penguar shpimet, diçka që mund të përsëritet në Grenlandë.
Dimensioni gjeopolitik
Studimi vjen në një kohë tensionesh rreth Grenlandës, me Donald Trump që këmbëngul se SHBA-të kanë nevojë për kontrollin e ishullit për arsye sigurie kombëtare, duke përmendur kërcënimet nga Rusia dhe Kina.
Edhe pse Groenlanda është një territor danez, një marrëveshje e mesit të shekullit tashmë i lejon SHBA-së të zgjerojë objektet ushtarake në ishull. Kina, nga ana e saj, e ka shpallur veten një “shtet pranë Arktikut”, duke kërkuar qasje në burime dhe korridore detare.
Megjithatë, kërkimet e reja shkencore tregojnë se nën akullin e Groenlandës fshihet një realitet gjeologjik që mund ta bëjë si shfrytëzimin e burimeve ashtu edhe praninë strategjike afatgjatë shumë më të vështirë dhe të kushtueshme nga sa mendohej më parë.
