Irani është gati të shqyrtojë kompromise për të arritur një marrëveshje bërthamore me SHBA-në nëse amerikanët janë të gatshëm të diskutojnë heqjen e sanksioneve, tha një ministër iranian për BBC-në.
Zyrtarët amerikanë kanë theksuar vazhdimisht se Irani, jo SHBA-të, po pengon përparimin në këtë proces të zgjatur negociues.
Të shtunën, Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, tha se Presidenti Donald Trump preferonte një marrëveshje, por ishte “shumë e vështirë të arrihej” një e tillë me Iranin.
Por në një intervistë me BBC-në në Teheran, Majid Takht-Ravanchi, zëvendësministri i jashtëm i Iranit, tha se topi është “në fushën e Amerikës për të provuar se ata duan të bëjnë një marrëveshje”, duke shtuar: “Nëse ata janë të sinqertë, jam i sigurt se do të jemi në rrugën e duhur për një marrëveshje”.
Trump ka kërcënuar me sulme kundër Iranit nëse nuk arrihet një marrëveshje për të frenuar programin e tij bërthamor, ndërsa SHBA-të po shtojnë praninë e tyre ushtarake në rajon.
Kjo pasoi shtypjen e dhunshme të protestave antiqeveritare në të gjithë vendin muajin e kaluar nga Irani, të cilat, sipas grupeve të të drejtave të njeriut, vranë mijëra njerëz.
SHBA-të dhe Irani zhvilluan bisedime indirekte në shtetin e Gjirit, Oman, më herët gjatë shkurtit, dhe Takht-Ravanchi, e cila konfirmoi se një raund i dytë do të zhvillohej në Gjenevë të martën, tha se ato kishin qenë “pak a shumë në një drejtim pozitiv, por është shumë herët për të gjykuar”. Trump gjithashtu i ka përshkruar këto bisedime si pozitive.
Zëvendësministri i jashtëm vuri në dukje ofertën e Teheranit për të holluar uraniumin e pasuruar me 60% si provë të gatishmërisë së tij për kompromis.
Në nivelin pothuajse të nivelit të armëve, kjo ka thelluar dyshimin se Republika Islamike po lëviz drejt zhvillimit të një arme bërthamore, diçka që e ka mohuar gjithmonë.
Në një intervistë për BBCTakht-Ravanchi u shpreh se “Jemi të gatshëm të diskutojmë këtë dhe çështje të tjera që lidhen me programin tonë nëse ata janë të gatshëm të flasin për sanksionet”.
Lidhur me pyetjen nëse Irani do të pranonte të transportonte rezervat e tij prej më shumë se 400 kg uranium të pasuruar shumë jashtë Iranit, siç bëri në marrëveshjen bërthamore të vitit 2015 , Takht-Ravanchi tha se “ishte shumë herët për të thënë se çfarë do të ndodhë gjatë negociatave”.
Rusia, e cila pranoi 11,000 kg uranium të pasuruar në një nivel të ulët si pjesë e marrëveshjes shumëpalëshe të vitit 2015 nga e cila Trump u tërhoq tre vjet më vonë, është ofruar ta pranojë përsëri këtë material.
Propozime të tjera të raportuara më parë në media përfshijnë një ofertë nga Teherani për të pezulluar përkohësisht pasurimin bërthamor.
Një nga kërkesat kryesore të Iranit ka qenë që bisedimet të përqendrohen vetëm në dosjen bërthamore, dhe Takht-Ravanchi tha: “Kuptojmë se ata kanë arritur në përfundimin se nëse doni të keni një marrëveshje, duhet të përqendroheni në çështjen bërthamore.”
Nëse konfirmohet, kjo do të përfaqësonte një hap të rëndësishëm përpara për Iranin. Ai i ka parë kërkesat maksimaliste të Uashingtonit për zero pasurim si një pengesë për çdo marrëveshje.
Irani e konsideron këtë si një vijë të kuqe, një shkelje të të drejtave të tij sipas traktatit për mospërhapjen e armëve bërthamore.
Takht-Ravanchi i tha BBC-së se “çështja e pasurimit zero nuk është më problem dhe për sa i përket Iranit, kjo nuk është më në tryezë”. Kjo bie ndesh me komentet e bëra nga Trump për gazetarët të premten se “ne nuk duam pasurim”.
Negociatori i Iranit përsëriti gjithashtu refuzimin e Teheranit për të diskutuar programin e tij të raketave balistike me negociatorët amerikanë – gjë që ka qenë një kërkesë kryesore e Izraelit, një vend i synuar nga këto raketa.
Përfshirja e saj në çdo marrëveshje, së bashku me mbështetjen e Iranit për grupet e armatosura në të gjithë rajonin, është theksuar gjithashtu nga zyrtarët amerikanë, përfshirë Rubion.
“Kur u sulmuam nga izraelitët dhe amerikanët, raketat tona erdhën në ndihmë, kështu që si mund ta pranojmë që të privohemi nga aftësitë tona mbrojtëse”, theksoi Takht-Ravanchi.
Diplomati i lartë, i cili po luan një rol kyç në bisedimet aktuale, ashtu siç luajti në negociatat më shumë se një dekadë më parë, shprehu gjithashtu shqetësim në lidhje me mesazhet kontradiktore të presidentit amerikan.
“Po dëgjojmë se ata janë të interesuar për negociata”, tha ai. “Ata e kanë thënë publikisht; e kanë thënë në biseda private përmes Omanit se janë të interesuar që këto çështje të zgjidhen në mënyrë paqësore.”
Por në komentet e tij të fundit, Trump u përqendrua përsëri te ndryshimi i regjimit, duke menduar me vete: “Duket se kjo do të ishte gjëja më e mirë që do të ndodhte”.
“Ne nuk po e dëgjojmë këtë në mesazhet private”, vërejti Takht-Ravanchi, duke iu referuar shënimeve që po kalojnë përmes ministrit të jashtëm të Omanit, Sayyid Badr bin Hamad Al-Busaidi, i cili tani është ndërmjetësi kryesor arab, me fuqi të tjera rajonale që luajnë gjithashtu një rol të rëndësishëm, përfshirë Katarin.
Takht-Ravanchi vuri në pikëpyetje gjithashtu forcimin e ushtrisë amerikane në rajon, duke paralajmëruar se një luftë tjetër do të ishte “traumatike, e keqe për të gjithë… të gjithë do të vuajnë, veçanërisht ata që e kanë nisur këtë agresion”.
Ai shtoi: “Nëse e ndiejmë se ky është një kërcënim ekzistencial, do të përgjigjemi në përputhje me rrethanat.” Sa i përket pyetjes nëse Irani do ta konsideronte një fushatë amerikane si një betejë për mbijetesë, ai u përgjigj: “Nuk është e mençur të mendosh as për një skenar kaq të rrezikshëm, sepse i gjithë rajoni do të jetë në rrëmujë.”
Irani e ka bërë të qartë vazhdimisht se bazat ushtarake amerikane në rajon do të konsideroheshin si një objektiv legjitim.
Në sulmet e mëparshme, përfshirë ato në bazën ushtarake Al-Udeid në Katar, pasi SHBA-të goditën vendet bërthamore iraniane qershorin e kaluar, Teherani shmangu shkaktimin e viktimave amerikane.
I pyetur për më shumë se 40,000 ushtarë amerikanë që janë vendosur tani në rajon, Takht-Ravanchi u përgjigj “do të ishte një lojë tjetër”.
Zyrtarë të lartë iranianë kanë qenë të angazhuar në diskutime intensive me homologët e tyre në të gjithë rajonin, të cilët nga ana tjetër kanë folur në telefon me Presidentin Trump në lidhje me urgjencën e shmangies së një lufte që do të kishte pasoja të gjera.
“Ne shohim një marrëveshje pothuajse unanime në rajon kundër luftës”, tha Takht-Ravanchi.
Irani e ka akuzuar vazhdimisht Izraelin se po përpiqet të sabotojë këtë rrugë negociuese.
“Shpresojmë se mund ta bëjmë këtë përmes diplomacisë, megjithëse nuk mund të jemi 100% të sigurt”, reflektoi ai, duke shtuar se Irani duhet “të jetë vigjilent në mënyrë që të mos habitemi”.
Kjo është një referencë për sulmin e papritur të Izraelit në qershorin e kaluar, i cili shkaktoi atë që njihet tani si lufta 12-ditore, vetëm disa ditë para se Irani të përgatitej të takohej me të dërguarin e SHBA-së, Steve Witkoff, për një raund të gjashtë bisedimesh indirekte në Oman. Kjo e ka lënë Teheranin me pak besim në këtë proces.
Dihet që Irani është zhgënjyer nga mungesa e përparimit në bisedimet e vitit të kaluar, me Witkoff që kuptohet se shpesh ka marrë pjesë pa ekspertë në atë që është një çështje shumë teknike.
Zyrtarët iranianë, përfshirë Presidentin Masoud Pezeshkian, kanë qenë kritikë ndaj marrëveshjeve të arritura në një raund, të cilat shpesh ndryshohen deri në kohën e takimit tjetër.
Prania e dhëndrit të presidentit amerikan,Jared Kushner , në bisedimet e fundit në fillim të shkurtit është parë nga Irani si një sinjal pozitiv i një angazhimi më të madh të SHBA-së.
Nga ana tjetër, janë ngritur pyetje në lidhje me gatishmërinë e Iranit për të bërë kompromise të vështira thelbësore për çdo marrëveshje.
Shumë vëzhgues mbeten skeptikë se një marrëveshje e re është e arritshme, por Takht-Ravanchi tha se Irani do të shkojë në raundin tjetër në Gjenevë me shpresën se një marrëveshje mund të arrihet.
“Ne do të bëjmë çmos, por edhe pala tjetër duhet të provojë se është gjithashtu e sinqertë”, tha ai.
