Donald Trump reagoi ashpër ndaj përzgjedhjes së Mojtaba Khamenei si udhëheqësi i ri suprem i Iranit, pas vdekjes së Ali Khamenei në goditjet e para të luftës. Presidenti i Shteteve të Bashkuara e deklaroi veten “të zhgënjyer” nga trashëgimia, foli për një “gabim të madh” nga udhëheqja iraniane dhe argumentoi se kjo zgjedhje e veçantë paralajmëron një vazhdim të së njëjtës linjë të ashpër ndaj SHBA -së dhe Perëndimit.
Reagimi i parë i Trumpit
Duke folur me gazetarët në Florida, Trump e bëri të qartë se nuk e sheh pozitivisht emërimin e Mojtaba Khameneit. Siç tha ai, Uashingtoni beson se ky zhvillim “do të çojë në probleme më të ngjashme për vendin”, duke përsëritur se trashëgimia nga djali i Ali Khameneit nuk përbën një ndryshim kursi për regjimin iranian. Në një deklaratë më të fundit për NBC News, ai e përshkroi vendimin si një “gabim të madh” dhe shtoi se nuk është e sigurt se “do të zgjasë”.
Ky qëndrim nuk ishte i habitshëm, pasi Trump kishte shprehur tashmë një pikëpamje negative për një mundësi të tillë para emërimit zyrtar të Mojtaba Khameneit. Në një intervistë të cituar nga Reuters dhe Axios, ai kishte deklaruar se “djali i Khameneit është i papranueshëm” dhe se Shtetet e Bashkuara duan dikë që “do të sjellë harmoni dhe paqe në Iran”. Në të njëjtën kohë, ai kishte theksuar se nuk është i gatshëm të “kalojë nëpër të gjithë këtë proces për të përfunduar me një Khamenei tjetër”.
“Ne duam të marrim pjesë” në ditën tjetër
Deklaratat e Trumpit rreth rolit që ai beson se Shtetet e Bashkuara duhet të luajnë në formësimin e udhëheqjes së Iranit pas luftës janë gjithashtu veçanërisht të rëndësishme. Presidenti amerikan e ka bërë të qartë se Uashingtoni dëshiron të përfshihet në procesin e përzgjedhjes së udhëheqësit të ardhshëm, duke theksuar se duhet të ketë një person të aftë të “bëjë diçka në mënyrë paqësore për një ndryshim”. Në deklaratat e mëparshme, ai kishte deklaruar se kjo është e nevojshme “në mënyrë që Shtetet e Bashkuara të mos jenë të detyruara të kthehen çdo pesë ose dhjetë vjet dhe të bëjnë të njëjtën gjë përsëri”.
Arsyetimi i Shtëpisë së Bardhë, siç e paraqet vetë Trumpi, është se trashëgimia nuk mund të çojë thjesht në një riprodhim të së njëjtës shkollë politike në Teheran. Me këtë argument, Trump e lidh drejtpërdrejt personin e udhëheqësit të ri suprem me stabilitetin e ardhshëm në rajon, por edhe me mundësinë e përfshirjes së re amerikane në të ardhmen.
Çështja nëse udhëheqësi i ri është një objektiv
Në një nga momentet më karakteristike të deklaratave të tij, Trump u pyet nëse Mojtaba Khamenei ishte një shënjestër. Presidenti amerikan shmangu dhënien e një përgjigjeje të drejtpërdrejtë, duke thënë se do të ishte “e papërshtatshme” të merrte një qëndrim publik për këtë çështje. Në të njëjtën kohë, ai kujtoi se ai vetë kishte qenë një shënjestër, duke iu referuar përpjekjeve për vrasje kundër tij.
Presidenti Trump për udhëheqësin e ri suprem të Iranit, Mojtaba Khamenei:
“Isha i zhgënjyer sepse mendojmë se kjo do të çojë në përsëritjen e të njëjtit problem për vendin. Kështu që u zhgënjeva kur pashë zgjedhjen e tyre”.
Megjithatë, retorika amerikane mbetet veçanërisht e ashpër. Trump u kishte thënë mediave amerikane se çdo udhëheqës i ri i Iranit, nëse nuk ka “miratimin” e Shteteve të Bashkuara, “nuk do të zgjasë shumë”. Ky formulim u interpretua ndërkombëtarisht si një mesazh i tërthortë parandalimi ndaj Teheranit dhe veçanërisht ndaj udhëheqjes së re.
Pasiguria që vetë Trump e pranon
Pavarësisht reagimit të tij të fortë, Trump tregoi gjithashtu pasigurinë në Uashington se kush do ta kontrollojë përfundimisht pushtetin në Iran. Duke folur para ligjvënësve republikanë në Florida, ai tha se “askush nuk ka asnjë ide” se kush do ta udhëheqë përfundimisht vendin, pavarësisht njoftimit për Mojtaba Khamenein. Në të njëjtën deklaratë, ai tha se “udhëheqësit e terroristëve ose janë larguar ose po numërojnë minutat derisa të largohen”, duke integruar ndryshimin e lidershipit në presionin e përgjithshëm amerikan kundër sistemit të pushtetit iranian.
Pamja që del është se Trump po përpiqet të kombinojë dy mesazhe: nga njëra anë, të duket i sigurt se zgjedhja e Mojtaba Khameneit nuk ofron asnjë rrugëdalje për Iranin dhe, nga ana tjetër, të lërë të hapur mundësinë e riorganizimeve të mëtejshme të brendshme në vend.
Rëndësia e zgjedhjes së Moxhtaba Khameneit
Ngritja e Mojtaba Khameneit po shihet ndërkombëtarisht si një shenjë se fanatikët mbeten dominues në pushtetin iranian. Reuters dhe Associated Press vënë në dukje se kleriku 56-vjeçar është konsideruar prej kohësh si një pretendent kryesor për trashëgimi, ndërsa ai ka ndërtuar lidhje të ngushta me Trupat e Gardës Revolucionare Islamike dhe nuk është shoqëruar me trendet e afrimit me Perëndimin. Ky element shpjegon kryesisht bezdisjen e Trump, i cili bëri thirrje për një lidership që është “i arsyeshëm” dhe i pranueshëm për Shtetet e Bashkuara.
Në të njëjtin kontekst, zgjedhja e djalit të Ali Khameneit shihet nga pala amerikane jo si një ripërtëritje, por si një vazhdim i së njëjtës linjë dinastike dhe konfrontuese. Kjo është arsyeja pse Trump zgjodhi të investojë politikisht në kritikat se Teherani “zgjodhi të njëjtin problem me një person tjetër”. Ky është një qëndrim që lidhet drejtpërdrejt me kërkesën amerikane për “dorëzimin pa kushte” të Iranit, i cili ishte shprehur tashmë në ditët e mëparshme.
Mesazhi i Uashingtonit për Teheranin
Në përgjithësi, reagimet e Trump formojnë një vijë që nuk lë vend për keqinterpretime: Uashingtoni nuk e konsideron Mojtaba Khamenein një zgjedhje të besueshme ose të pranueshme për të nesërmen në Iran, e sheh trashëgiminë si një konfirmim të ndikimit të linjës së ashpër dhe po përcjell se dëshiron një rol në arkitekturën e re politike të vendit. Në të njëjtën kohë, zyrtarisht po shmang deklarimin nëse udhëheqësi i ri suprem është një objektiv i menjëhershëm ushtarak, por qëllimisht po e mban të hapur pasigurinë strategjike./ Protothema
