“Ekziston një vend i vogël djallëzor në Evropë ku amerikanët po bashkëpunojnë me tradhtarët iranianë, duke komplotuar kundër Republikës Islamike.” Deklarata i përket udhëheqësit suprem të Iranit, Ali Khamenei. Ajo u bë me rastin e vrasjes së Qasem Soleimani, një gjeneral major iranian dhe komandant i Forcës Quds, në janar 2020 pranë Aeroportit Ndërkombëtar të Bagdadit, nga një dron amerikan. “Vendi djallëzor” nuk ishte askush tjetër veçse Shqipëria.
Reagimi i presidentit të atëhershëm të Shqipërisë Ilir Meta ishte i shpejtë, duke iu përgjigjur se Shqipëria nuk është një vend djallëzor, por një vend demokratik që ka vuajtur nga një diktaturë djallëzore e paprecedentë dhe ka arritur t’i vlerësojë të drejtat e njeriut si të shenjta. Në të njëjtën frymë, kryeministri aktual Edi Rama nxitoi të deklaronte se kërcënimet nuk e pengojnë, pasi vendi, anëtar i NATO-s, është i mbrojtur.
Por si dhe pse Irani kërcënon një vend të vogël në skajin juglindor të Evropës?
Një luftë e panjohur ka vite që po zhvillohet midis mullahëve të Teheranit dhe Shqipërisë për praninë e 3,000 anëtarëve të Organizatës së Muxhahedinëve Popullorë të Iranit (MEK) – i njohur gjithashtu si Muxhahedin-e-Khalq – një grup anti-regjim të cilin Teherani e ka klasifikuar si “terroristë armikë”. Këto ditë, me armiqësitë e vazhdueshme në Gji, mediat iraniane të lidhura me Gardën Revolucionare po raportojnë se strukturat jashtë vendit që lidhen me aktivitetet armiqësore do të jenë në shënjestër, me MEK-un në fokus.
Një sulm kibernetik kundër sistemeve kompjuterike të parlamentit shqiptar më 10 mars nga hakerat e lidhur me Iranin ngriti shqetësime se “vendi djallëzor” në Evropë mund të bëhet objektiv, jo i raketave dhe dronëve, por i sulmeve asimetrike nga “ujqërit e vetmuar” dhe terroristët dixhitalë.
Konflikti i zier përfundimisht vloi në një kolaps të plotë të marrëdhënieve midis dy vendeve, me dëbimet e diplomatëve, mbylljen e ambasadave, sulmet kibernetike dhe kërcënimet, që vazhdon edhe sot e kësaj dite. Kjo është arsyeja pse Rama, me shpërthimin e luftës në Iran, u anulua hapur me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin, duke deklaruar ndër të tjera: “Shqipëria është përballur nga dora e parë me fytyrën barbare të regjimit të Teheranit përmes agresioneve kibernetike ndaj vendit tonë. Për ne, kjo nuk është gjeopolitikë abstrakte. Është siguria kombëtare, qartësia morale dhe ligjore”, tha ai në shkurt, ndërsa ish-zëvendëskryeministri i Shqipërisë dhe studiuesi i lartë i asociuar në Institutin Shqiptar të Studimeve Ndërkombëtare, Genc Pollo, deklaroi se regjimi i Teheranit “kërcënon jo vetëm Izraelin, Amerikën dhe Lindjen e Mesme, por edhe Evropën; kërcënon edhe Shqipërinë, dhe këtë e ka treguar vitet e kaluara”.
Irani dhe Shqipëria patën marrëdhënie të shkëlqyera gjatë regjimeve të Ruhollah Khomeinit dhe Enver Hoxhës. Midis viteve 2013 dhe 2016, rreth 3,000 anëtarë të MEK-ut u zhvendosën në kampin Ashraf-3, afër Durrësit. “Ky zhvendosje u bë me kërkesë të amerikanëve dhe me pjesëmarrjen e Kombeve të Bashkuara”, tha Arjan Dyrmishi, drejtor i Qendrës për Studimin e Demokracisë dhe Qeverisjes (CSDG) në Tiranë, duke folur për Kathimerini. “Kampi Ashraf-3 aktualisht funksionon si selia globale e MEK-ut, nga ku organizohen aktivitete të ndryshme, siç janë samitet globale të ‘Iranit të Lirë’ apo aksionet për të ushtruar presion mbi kryeqytetet perëndimore. Ai gjithashtu koordinohet me njësitë brenda Iranit për të kryer demonstrata, fushata dixhitale përmes mediave sociale dhe propagandë në internet që synon regjimin iranian.”
Qasja
Interesi i regjimit teokratik për një vend të vogël si Shqipëria kishte qenë i dukshëm shumë kohë para vendosjes së luftëtarëve “armikë” të MEK-ut në fshatin e vogël të Manzës. “Pas rënies së regjimit komunist në Shqipëri, Irani kërkoi ta përdorte vendin si një platformë për promovimin e Islamit Shiit në Ballkan, një urë për kontinentin evropian. Kjo u lehtësua nga marrëdhëniet e favorshme që ishin krijuar me Iranin pas Revolucionit Islamik të vitit 1979, jo për arsye fetare – pasi Shqipëria kishte mbyllur të gjitha institucionet fetare dhe kishte shpallur ateizmin një dekadë më parë – por si një lëvizje diplomatike”, thotë Dyrmishi.
“Irani atëherë u konsiderua nga regjimi i Hoxhës si një aleat i mundshëm kundër armikut të shpallur të Shqipërisë, Shteteve të Bashkuara. Qendrat kulturore iraniane, të tilla si Fondacioni Kulturor Saadi Shirazi dhe Fondacioni i Kuranit, promovuan letërsinë persiane, hermeneutikën shiite dhe ceremonitë fetare, veçanërisht duke synuar komunitetin bektashian, një urdhër tolerant sufi-shiit që përbënte 15%-20% të myslimanëve shqiptarë. Gjatë Luftës së Bosnjës, Irani përdori ambasadën dhe praninë e tij të përgjithshme në Shqipëri për të ushtruar ndikim në Bosnjë”, shpjegon ai.
“Megjithëse politika afatgjatë e Iranit ishte të përpiqej të eksportonte modelin revolucionar islamik në Shqipëri dhe prej andej në Ballkan, duke theksuar fenë e Islamit në versionin e vet, pritshmëritë e tij u përplasën me përhapjen e vahabizmit dhe ndikimin e Arabisë Saudite, vendeve sunite të Gjirit dhe më vonë Turqisë. Gjithashtu – dhe kjo është shumë e rëndësishme – depërtimi i konsiderueshëm u bllokua nga rruga e Shqipërisë drejt anëtarësimit në NATO dhe BE, orientimi i saj fort pro-perëndimor dhe karakteri i saj laik kushtetues. Këta faktorë kufizuan ndikimin e Iranit në vend. Burimi kryesor i kërcënimeve aktuale iraniane ndaj Shqipërisë nuk buron nga arsyet fetare, por nga aktivitetet e MEK-ut kundër regjimit iranian dhe mbështetja e Shqipërisë për aleancën SHBA-Izrael”, shton Dyrmishi.
Ai shpjegon se aktivitetet intensive anti-regjim të muxhahedinëve natyrisht tërhoqën interesin e shërbimeve sekrete iraniane, të cilat vendosën kampin e tyre në fshatin Manze nën mbikëqyrje, ndërsa shërbimet sekrete izraelite dhe amerikane gjithashtu iu bashkuan lojës së spiunazhit.
“Ndërsa ambasada iraniane në Tiranë funksiononte si një bazë mbështetëse për operacionet iraniane në rajone të tjera të Evropës, u zbulua roli kyç i ambasadorit Gholamhossein Mohammadnia, i dyshuar për përfshirje në operacione terroriste, duke rezultuar në dëbimin përfundimtar nga autoritetet shqiptare në dhjetor 2018”, thotë ai.
“Sjellje e rrezikshme”
Edhe pse nuk u dhanë sqarime të mëtejshme nga pala shqiptare në atë kohë, të gjithë i kuptuan dëbimet si të lidhura me praninë e muxhahedinëve dhe, sipas raportimeve në shtypin shqiptar dhe ndërkombëtar, me vrasjet e planifikuara të udhëheqësve të tyre nga shërbimet sekrete të Teheranit. Dy iranianë të tjerë ishin dëbuar sapo shkelën në aeroportin e Tiranës, pasi kishin udhëtuar drejt Shqipërisë nën maskën e gazetarëve, por autoritetet shqiptare, “pas konsultimeve me vendet aleate”, i kthyen menjëherë si agjentë të shërbimeve sekrete iraniane, qëllimi i të cilëve ishte kryerja e atentateve.
Si SHBA ashtu edhe Izraeli mirëpritën dëbimet, duke akuzuar Iranin për “sjellje të rrezikshme në Evropë dhe në të gjithë globin”, ndërsa këshilltari i atëhershëm i sigurisë kombëtare të SHBA-së John Bolton foli për “agjentët iranianë që po përgatisnin një sulm terrorist në Shqipëri”. Pas shënjestrimit të Shqipërisë nga Khamenei në vitin 2020, autoritetet e vendit karantinuan kampin e MEK-ut, nga frika e një sulmi të mundshëm nga agjentët iranianë.
Përshkallëzimi
Në korrik 2022, një grup i quajtur Homeland Justice, i cili sipas agjencive të inteligjencës amerikane dhe izraelite është i lidhur me Iranin, nisi një sulm të koordinuar kibernetik që goditi portalin e qeverisë dixhitale të Shqipërisë, e-Albania, dhe ndërpreu shërbimet thelbësore të vendit. Si amerikanët ashtu edhe firma amerikane e sigurisë kibernetike Mandiant ia atribuuan sulmin hakerave shtetërorë iranianë, ndërsa Rama, duke përmendur “prova të padiskutueshme”, ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Teheranin, duke dëbuar të gjithë stafin e ambasadës brenda 24 orëve.
Lufta mes Teheranit dhe MEK-ut do të përshkallëzohej me sulme kibernetike nga të dyja palët dhe në gusht 2023, agjencia speciale antikorrupsion e njohur si SPAK, dërgoi policinë e Tiranës për të kryer kontrolle në kamp. Kërkesa e SPAK i referohej “dyshimeve për një luftë kibernetike mes qeverisë iraniane dhe MEK dhe, në fund të fundit, Shqipëria është ajo në rrezik”. Gjatë bastisjes së policisë, muxhahedinët rezistuan, duke rezultuar në përplasje me forcat e policisë. Një person vdiq dhe kampi është sekuestruar që atëherë.
Dy vjet më vonë, në vitin 2025, hakerat iranianë nisën një sulm të ri kibernetik, këtë herë duke neutralizuar shërbimet e Bashkisë së Tiranës. Siç vuri në dukje Tirana Times, ky sulm kibernetik vjen pasi Shqipëria “u rreshtua qartë me Izraelin, duke bashkuar forcat me aleatët perëndimorë në dënimin e ambicieve bërthamore të Iranit dhe sulmeve të tij të fundit ndaj objektivave izraelite”. Në një postim në Telegram, hakerat thanë: “Ne ju paralajmëruam të dëboni terroristët nga territori juaj, por ju i mirëpritët ata si refugjatë të ligjshëm. Tani udhëheqësit tuaj po ndëshkohen.”
Autoritetet shqiptare, në përgjigje të luftës së vazhdueshme në Lindjen e Mesme, kanë izoluar kampin e MEK-ut, duke ndaluar hyrjen dhe daljen prej tij. Shqetësimet e tyre nxiten nga mundësia e një lufte hibride nga Irani me sulme terroriste në mbarë botën – një mundësi që gjithashtu e bën Shqipërinë një objektiv të mundshëm. Një faqe lajmesh që citon informacione nga mediat iraniane të lidhura me regjimin teokratik raportoi se Teherani po shqyrton të shënjestrojë strukturat që konsideron të lidhura me “aktivitete armiqësore”, përfshirë muxhahedinët e Shqipërisë.
A mund të arrijnë raketat e Iranit në Tiranë, duke e transferuar luftën e Lindjes së Mesme në Evropë? Sipas ish-ministrit të Brendshëm dhe gjeneralit, Sander Lleshi, “sot Shqipëria nuk kërcënohet nga ajri, por Irani mund të na godasë në mënyra të tjera. Nuk mund të lejojmë që vendet armiqësore të veprojnë lirshëm dhe hapur me agjentët e tyre në tokën shqiptare. Shërbimet e inteligjencës shqiptare duhet të japin përgjigje se si është e mundur që agjentët iranianë të veprojnë lirshëm në Shqipëri.”/ Kathimerini
