Pohimi i analistëve amerikanë Linas Kojala dhe Vytautas Leskevičius se “Trumpi dhe Putini e kanë shpëtuar aksidentalisht NATO-n” [Newsweek] tingëllon paradoksal, por përmbledh një realitet të ri strategjik. Në vend që ta dobësonin Aleancën, presioni i ushtruar nga Rusia përmes luftës në Ukrainë dhe kërkesat e administratës amerikane për një ndarje më të drejtë të barrës financiare kanë prodhuar efektin e kundërt: NATO po hyn në një fazë të re të konsolidimit politik, ushtarak dhe industrial.
Kjo u reflektua qartë në Samitin e 36-të të NATO-s në Ankara. Ndonëse deklarata përfundimtare ishte ndër më të shkurtrat në historinë e Aleancës, përmbajtja e saj ishte ndër më të qartat. Rusia u përcaktua si kërcënimi afatgjatë për sigurinë euroatlantike; u riafirmua parimi i mbrojtjes kolektive sipas Nenit 5; u miratuan programe të reja të armatimit me vlerë mbi 50 miliardë dollarë dhe u konfirmua një paketë ndihme prej 70 miliardë eurosh për Ukrainën gjatë këtij viti. Këto vendime dëshmojnë se NATO nuk po përgatitet për një krizë kalimtare, por për një rivalitet strategjik afatgjatë me Rusinë.
Në këtë kontekst merr rëndësi edhe deklarata e ish-komandantit të përgjithshëm të forcave ukrainase, Valerii Zaluzhny, sipas së cilës Rusia nuk po e humb luftën. Ky vlerësim nuk nënkupton epërsi ruse, por paralajmëron se Moska ende ruan kapacitete të konsiderueshme për ta zgjatur konfliktin dhe për ta transformuar atë në një luftë të konsumimit. Pikërisht ky është mesazhi që Perëndimi nuk mund ta injorojë.
Edhe sjellja e Kremlinit mbetet kontradiktore. Vladimir Putini deklaron se dëshiron negociata, ndërsa paralelisht paralajmëron intensifikimin e luftës. “Vijat e kuqe”, për të cilat Moska paralajmëronte vazhdimisht, janë tejkaluar prej kohësh pa prodhuar përgjigjet katastrofike që propaganda ruse kishte premtuar. Megjithatë, kjo nuk duhet interpretuar si shenjë se Rusia është pranë kolapsit. Historia tregon se shtetet me kapacitete të mëdha ushtarake mund të përballojnë humbje të konsiderueshme përpara se të ndryshojnë objektivat e tyre strategjikë.
Për këtë arsye, Samiti i Ankarasë nuk duhet lexuar si një samit i optimizmit, por si një samit i realizmit strategjik. NATO po përgatitet për një periudhë të gjatë përballjeje me Rusinë dhe, njëkohësisht, po ndërton bazat e një industrie të përbashkët të mbrojtjes, e cila deri para pak vitesh dukej pothuajse e paarritshme.
Pikërisht këtu fillon reflektimi për Ballkanin Perëndimor.
Nëse Rusia mbetet kërcënimi kryesor për NATO-n, atëherë Ballkani mbetet një nga hapësirat ku Moska mund të ushtrojë ndikimin e saj më lehtë përmes aleatëve rajonalë, veçanërisht Serbisë dhe rrjeteve politike e informative që ajo ka ndërtuar gjatë dekadave të fundit. Kjo do të thotë se stabiliteti i rajonit nuk është më vetëm çështje e marrëdhënieve ndërmjet vendeve të Ballkanit, por pjesë e arkitekturës së sigurisë euroatlantike.
Për Kosovën, mesazhi i Ankarasë është i qartë. Siguria e saj nuk mund të mbështetet vetëm në praninë e KFOR-it, por duhet të ndërtohet mbi zhvillimin e kapaciteteve të veta mbrojtëse, modernizimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës, integrimin gradual në mekanizmat e NATO-s dhe përshpejtimin e partneritetit strategjik me Shtetet e Bashkuara dhe aleatët kryesorë evropianë. Çdo përpjekje për ta trajtuar Kosovën si një “konflikt të ngrirë” bie ndesh me logjikën e re strategjike të Aleancës.
Po aq domethënës është mesazhi për Shqipërinë. Duke qenë tashmë anëtare e NATO-s, Shqipëria nuk është më vetëm konsumues sigurie, por duhet të shndërrohet në prodhues sigurie. Investimet në bazat ushtarake, modernizimi i forcave të armatosura, zhvillimi i industrisë së mbrojtjes dhe koordinimi strategjik me Kosovën nuk janë më zgjedhje politike, por domosdoshmëri të diktuara nga realiteti i ri gjeopolitik.
Në këtë kuptim, bashkëpunimi ndërmjet Tiranës dhe Prishtinës duhet të kalojë nga simbolika politike në ndërtimin e mekanizmave të përbashkët të planifikimit strategjik, të mbrojtjes civile, të sigurisë kibernetike dhe të menaxhimit të krizave. Vetëm një koordinim i tillë e rrit peshën shqiptare brenda arkitekturës së sigurisë euroatlantike.
Paradoksi i kohës sonë është se agresioni rus, në vend që ta dobësonte NATO-n, e ka detyruar Aleancën të rikthehet te funksioni i saj themelor: mbrojtja kolektive. Në të njëjtën mënyrë, presioni i vazhdueshëm mbi Ballkanin mund të prodhojë një efekt të ngjashëm, duke e bërë rajonin më të integruar në sistemin euroatlantik dhe duke i dhënë Kosovës e Shqipërisë një rol më aktiv në garantimin e sigurisë së përbashkët.
Samiti i Ankarasë nuk e afroi paqen në Ukrainë. Ai bëri diçka ndoshta edhe më të rëndësishme: e bëri të qartë se Perëndimi nuk po përgatitet për fundin e luftës, por për një rend të ri sigurie në Evropë. Në atë rend të ri, Ballkani nuk është më periferi gjeografike, por një nyje strategjike. Dhe pikërisht për këtë arsye, Kosova dhe Shqipëria duhet të mendojnë e të veprojnë si pjesë aktive e këtij rendi të ri, jo si spektatore të tij.
