Djali i Ajatollah Ali Khameneit, Mojtaba Kahmenei, është shfaqur si kandidati kryesor për të pasuar të atin e tij të ndjerë si udhëheqës suprem i Iranit, pas vitesh të tëra duke krijuar lidhje të ngushta me Gardën Revolucionare të elitës dhe duke ndërtuar ndikim në establishmentin klerikal.
Mojtaba Khamenei, 56 vjeç, i ka mbijetuar luftës ajrore SHBA-Izrael kundër Iranit dhe shihet nga establishmenti iranian si një pasardhës i mundshëm i babait të tij, i cili u vra në një sulm ajror të shtunën, thanë të mërkurën dy burime iraniane.
Një klerik i fuqishëm i rangut të mesëm, Mojtaba ka kundërshtuar reformatorët që kërkojnë të angazhohen me Perëndimin, ndërsa ky i fundit përpiqet të frenojë programin bërthamor të Iranit dhe prej kohësh gëzon liri më të mëdha.
Lidhjet e tij të ngushta me Gardën Revolucionare (IRGC) i japin atij ndikim shtesë në të gjithë aparatin politik dhe të sigurisë të Iranit dhe ai ka ndërtuar ndikim prapa skenave si “rojtar i portës” i babait të tij, thanë burime të njohura me çështjen.
“Ai ka një bazë të fortë mbështetëse brenda IRGC-së, veçanërisht midis brezave të rinj radikalë”, tha Kasra Aarabi, drejtuese e hulumtimit të IRGC-së në United Against Nuclear Iran, një organizatë politike me seli në SHBA.
“Pra, nëse Mojtaba është gjallë, ka shumë mundësi që ai të pasojë (babanë e tij)”, tha ai, duke e përshkruar Mojtabën si një “mini-udhëheqës suprem”.
VENDIMI PËR UDHËHEQËSIN SUPREM PRITET SË SHPEJTI
Asambleja e Ekspertëve që do të zgjedhë udhëheqësin e ri është “pranë përfundimit” dhe do ta shpallë vendimin e saj së shpejti, tha anëtari i Asamblesë, Ajatollah Ahmad Khatami, për televizionin shtetëror të mërkurën, pa i përmendur kandidatët.
Udhëheqësi suprem ka fjalën e fundit për çështjet shtetërore, duke përfshirë politikën e jashtme dhe programin bërthamor të Iranit. Fuqitë perëndimore duan ta parandalojnë Teheranin të zhvillojë armë bërthamore. Irani thotë se programi i tij bërthamor është vetëm për qëllime civile.
Nëse zgjidhet, Mojtaba do të përballet me presion nga sanksionet e SHBA-së që kanë goditur ekonominë dhe mund të përballet me kundërshtimin e iranianëve, të cilët kanë treguar se janë të gatshëm të organizojnë protesta masive për të nxitur kërkesat e tyre për liri më të mëdha, pavarësisht shtypjeve të përgjakshme nga autoritetet.
Mojtaba lindi në vitin 1969 në qytetin e Mashhadit dhe u rrit ndërsa i ati ndihmonte në udhëheqjen e opozitës kundër Shahut. Si i ri, ai shërbeu në luftën Iran-Irak.
Mojtaba studioi nën konservatorët fetarë në seminaret e Qom, qendra e mësimit teologjik shiit në Iran, dhe ka gradën klerikale të Hojjatoleslam.
Ai nuk ka mbajtur kurrë një pozicion zyrtar në qeverinë e Republikës Islamike, pavarësisht se shihet gjerësisht si portieri i babait të tij. Ai është shfaqur në tubime besnikësh, por rrallë ka folur në publik.
Roli i tij ka qenë prej kohësh një burim polemikash në Iran, me kritikët që hedhin poshtë çdo aluzion të politikës dinastike në një vend që rrëzoi nga pushteti një monark të mbështetur nga SHBA-ja në vitin 1979.
SANKSIONET E SHBA-së
Departamenti i Thesarit i SHBA-së vendosi sanksione ndaj Mojtabës në vitin 2019, duke thënë se ai përfaqësonte udhëheqësin suprem “në një kapacitet zyrtar pavarësisht se nuk ishte zgjedhur ose emëruar kurrë në një pozicion qeveritar” përveç punës në zyrën e babait të tij.
Në faqen e saj të internetit thuhej se Khamenei ia kishte deleguar disa nga përgjegjësitë e tij Mojtabas, i cili thuhej se kishte punuar ngushtë me komandantin e Forcës Quds të IRGC-së dhe Basij, një milici fetare e lidhur me Gardën, “për të çuar përpara ambiciet destabilizuese rajonale dhe objektivat shtypëse të brendshme të babait të tij”.
Mojtaba ishte një objektiv i veçantë për kritika nga protestuesit gjatë trazirave për vdekjen e një gruaje të re në paraburgim policor në vitin 2022, pasi ajo u arrestua për shkelje të dyshuar të kodeve të rrepta të veshjes së Republikës Islamike.
Në vitin 2024, një video u shpërnda gjerësisht në të cilën ai njoftoi pezullimin e orëve të jurisprudencës islame që po jepte në Qom, duke nxitur spekulime rreth arsyeve.
Mojtaba ka një ngjashmëri të fortë me të atin dhe mban çallmën e zezë të një sejedi, duke treguar se familja e tij e ka prejardhjen nga Profeti Muhamed.
Kritikët thonë se Mojtaba nuk ka kredencialet klerikale për të qenë udhëheqës suprem – Hojjatoleslam është një nivel më poshtë rangut të Ajatollah-ut, pozicioni i mbajtur nga babai i tij dhe Ruhollah Khomeini, i cili themeloi Republikën Islamike.
Por ai ka mbetur në qendër të vëmendjes, veçanërisht pasi një tjetër kandidat kryesor për këtë rol – ish-Presidenti Ebrahim Raisi – vdiq në një rrëzim helikopteri në vitin 2024.
Një kabllogram diplomatik amerikan i shkruar në vitin 2007 dhe i botuar nga WikiLeaks citonte tre burime iraniane që e përshkruanin Mojtabën si një rrugë për të arritur te Khamenei.
Mojtaba besohej gjerësisht se qëndronte pas ngritjes së papritur të Mahmoud Ahmadinejad, një politikani të linjës së ashpër, i cili u zgjodh president në vitin 2005.
Mojtaba mbështeti Ahmadinejadin në vitin 2009 kur ai fitoi një mandat të dytë në një zgjedhje të kontestuar që rezultoi në protesta antiqeveritare që u shtypën me dhunë nga Basij dhe forcat e tjera të sigurisë.
Mehdi Karroubi, një klerik i moderuar që kandidoi në zgjedhje, i shkroi një letër Khameneit në atë kohë duke kundërshtuar atë që ai pretendonte se ishte roli i Mojtabës në mbështetjen e Ahmadinejadit. Khamenei e hodhi poshtë akuzën.
Gruaja e Mojtabas, e cila u vra në sulmet ajrore të së shtunës, ishte vajza e një aktivisti të shquar të linjës së ashpër, ish-kryetarit të parlamentit Gholamali Haddadadel./ Reuters
