Muajin e kaluar, një nga operatorët celularë njoftoi përdoruesit për rritjen e çmimeve të shërbimeve celulare, nëpërmjet indeksimit me ndryshimin mesatar vjetor të çmimeve të konsumit, duke nisur nga data 1 maj 2026.
Rritja e çmimeve do të jetë deri në masën 2.2%, sipas normës së inflacionit mesatar vjetor të publikuar nga INSTAT për vitin 2025.
Praktika e indeksimit të tarifave me inflacionin e ka origjinën në vitin 2024, kur dy operatorët më të mëdhenj të komunikimeve elektronike në vend, Vodafone Albania dhe One Albania, patën njoftuar ndryshime në termat dhe kushtet e përgjithshme për shërbimet e rrjetit celular dhe rrjetit fiks të kategorive Konsumator dhe Biznes, duke vendosur një klauzolë të veçantë, ku rezervonin të drejtën për të indeksuar çmimet e shërbimeve të tyre me normën e inflacionit të vitit të mëparshëm.
Mbështetur në informacionin e deritanishëm nga AKEP, kjo klauzolë ishte aplikuar për herë të parë vetëm nga One Albania, duke filluar nga data 1 qershor 2024, por vetëm për pajtimtarët e kategorisë Biznes.
Megjithëse rritja e çmimeve në vetvete, në rastin konkret, mund të mos jetë shumë e madhe, aplikimi i një praktike të tillë shton shqetësimin për efektin afatgjatë që ajo mund të ketë në kohë. Një indeksim i përvitshëm, për më tepër në periudha kur inflacioni mund të jetë ndjeshëm më i lartë, do të sillte shtrenjtim progresiv të kostove të komunikimit për përdoruesit shqiptarë.
Nuk është rastësi që operatorët celularë po e aplikojnë indeksimin vetëm në segmentin e shërbimeve celulare, ku konkurrenca është e kufizuar dhe në kushtet e një duopoli.
Një veprim i tillë deri tani, nuk është ndërmarrë në segmentin e shërbimeve fikse të të dy operatorëve, për arsyen e thjeshtë se tregu i shërbimeve fikse të komunikimit ka më shumë konkurrencë dhe përdoruesit kanë më shumë zgjedhje për t’u larguar drejt një ofruesi tjetër shërbimi.
Indeksimi i çmimeve me inflacionin nuk duket të jetë plotësisht i bazuar as nga pikëpamja teorike, sepse ndryshimi vjetor i inflacionit nuk reflektohet domosdoshmërisht në masë të plotë në strukturën e kostove të operatorëve.
Përkundrazi, në pjesën më të madhe, shpenzimet e operatorëve lidhen me zëra që nuk reflektojnë në mënyrë proporcionale shportën e indeksit të çmimeve të konsumit.
Autoriteti i Konkurrencës: Indeksimi është element i hetimit ndaj operatorëve
“Monitor” iu drejtua me një kërkesë zyrtare Autoritetit të Konkurrencës, për të marrë një qëndrim nga ky institucion për faktin nëse praktika e indeksimit automatik të çmimeve të shërbimeve të komunikimeve elektronike shtron probleme që lidhen me të drejtën e konkurrencës.
Në përgjigjen për “Monitor”, Autoriteti i Konkurrencës shprehet se kjo çështje është nga elementet e hetimit të thelluar që ky institucion ka hapur në tregun me pakicë të shërbimeve celulare, në nëntor të vitit të kaluar.
Në pikat 8 dhe 9 të këtij vendimi trajtohet edhe çështja e aplikimit të Indeksit të Çmimeve të Konsumit (IÇK), konkretisht:
Sipas kontratës së pajtimit të ndërmarrjes Vodafone Albania SHA (“Termat dhe Kushtet e Përgjithshme për shërbimet e telefonisë së lëvizshme”), parashikohet që detyrimet e pajtimtarit për pagesën e tarifave mund t’u nënshtrohen rregullimeve jo më shumë se një herë në vit, ku çdo muaj prill, vlera mujore e planit tarifor dhe e paketave rritet në përputhje me normën e IÇK të publikuar nga INSTAT.
Ndërmarrja One Albania ka njoftuar për përditësimin e termave dhe kushteve të kontratave,
duke përfshirë një klauzolë mbi indeksimin e çmimeve të pajtimtarëve në përputhje me IÇK, të
publikuar zyrtarisht nga INSTAT.
“Në këtë kuadër, bëjmë të ditur se gjatë procedurës së hetimit të thelluar në tregun me pakicë të
shërbimeve celulare, Sekretariati i Autoritetit të Konkurrencës do të vlerësojë edhe aplikimin e normës së IÇK, në kuptim të dispozitave të Ligjit nr. 9121, datë 28.07.2003 ‘Për mbrojtjen e konkurrencës’. Procedura e hetimit është aktualisht në vijim”, thuhet në përgjigjen e Autoritetit të Konkurrencës.
Trupa e Rregullatorëve të BE-së: Klauzolat e indeksimit cenojnë të drejtat e konsumatorëve
Përcaktimi i një klauzole që u lejon operatorëve të indeksojnë automatikisht tarifat e produkteve dhe shërbimeve me inflacionin ngelet çështje e diskutueshme nga pikëpamja ligjore, jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Bashkimin Europian.
Autoriteti i Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP) ka mbledhur informacion mbi legjislacionin e vendeve të tjera, lidhur me një dispozitë të tillë. Nga informacioni i mbledhur ka rezultuar se, përgjithësisht, e drejta për indeksim me normën e inflacionit nuk është e ndaluar në legjislacionin specifik sektorial apo në atë të përgjithshëm.
Në kushtet kur nuk ekziston një ndalim eksplicit, AKEP lë të kuptohet se praktika e indeksimit të tarifave është një praktikë që mund të konsiderohet e lejuar ligjërisht.
Por, një kuadër i ndryshëm ligjor ekziston në Angli, ku autoriteti rregullator (OFCOM) ka vendosur rregulla dhe ka dhënë udhëzime për rastet kur dhe si operatorët mund të përfshijnë indeksimin në termat dhe kushtet e përgjithshme të kontratës.
OFCOM ka kryer një proces Këshillimi Publik në lidhje me këtë çështje dhe ka miratuar gjatë vitit 2024 ndryshime në kuadrin rregullator, të cilat ndalojnë aplikimin e rritjes së tarifave të shprehura në përqindje (IÇK), ku rritjet gjatë kohëzgjatjes së kontratës duhet të shprehen në terma monetarë.
Megjithatë, një qëndrim kundër një praktike të tillë ka shprehur autoriteti kryesor në rregullimin e këtyre tregjeve, Trupa e Rregullatorëve Europianë të Komunikimeve Elektronike (BEREC).
Në një dokument të vitit 2024, të quajtur “Opinioni i BEREC mbi tregun dhe zhvillimet teknologjike dhe mbi ndikimin e tyre në zbatimin e të drejtave të përdoruesve fundorë”, i publikuar në dhjetor 2024, kjo trupë e ka konsideruar përfshirjen dhe aplikimin nga operatorët në vendet e BE-së të klauzolave kontraktore për rritje të çmimeve gjatë kohëzgjatjes së kontratës (In-contract price increase clauses) sipas IÇK apo IÇK plus një marzh, si “zhvillim me ndikim shqetësues për të drejtat dhe përfitimet e përdoruesve fundorë, pasi në disa raste, ato kanë rezultuar në rritje të ndjeshme të tarifave dhe/ose përdoruesit nuk kanë të drejtën e ndërprerjes pa penalitet të kontratës”.
Opinioni dhe propozimi i BEREC për Komisionin Europian për këtë çështje është se
“këto klauzola paraqesin sfida për sa i përket konkurrencës, përballueshmërisë, lëvizshmërisë
(ndërrimit të ofruesit së shërbimit) së përdoruesit fundor, transparencës dhe krahasueshmërisë së
çmimeve. Përdorimi i tyre krijon rrezik që objektivat e kuadrit ligjor për mbrojtjen e konsumatorëve të mos përmbushen”.
Pavarësisht këtyre rekomandimeve, deri tani, AKEP nuk ka shprehur ndonjë qëllim të ndërhyjë për të rregulluar apo për të ndaluar klauzola të këtij lloji nga operatorët e komunikimeve elektronike në Shqipëri./ Monitor
