Rusia, e cila në thelb nuk e pranoi planin e armëpushimit amerikan dhe ukrainas është në një pozicion të fortë negociator pas tre vitesh luftë dhe vështirë se do të dështojë.
Përgjegjësitë dhe “dhuratat” e Trump
Mënyra në të cilën Donald Trump e ka trajtuar këtë çështje që nga fillimi i negociatave e nxori Moskën nga “ngrirja e thellë” në të cilën ajo u vendos që nga shkurti 2022 kur pushtoi territorin ukrainas në një “verë të zgjatur”.
Që në fillim, Trump “ndoqi” Zelenskyn dhe Kievin, pasi në sytë e tij, Zelensky, një aleat dhe i varur nga ndihma amerikane, ishte “në duart e tij”. Episodi i Shtëpisë së Bardhë, si një shfaqje e qartë e forcës, solli një marrëveshje armëpushimi disa ditë më vonë, e cila pa dyshim nuk do të kishte qenë kurrë në tryezë 3 muaj më parë.
Mënyra se si Trump e “zvarriti” Ukrainën deri në këtë pikë i dha Rusisë mundësinë që të përdorë dhe të përdorë edhe një herë ndikimin e saj diplomatik, përveç zhvendosjes ushtarake. Moska dhe Putin padyshim përfituan nga dhuratat e Trump dhe, pa asnjë shkurtim dhe kryesisht pa asnjë kosto apo angazhim, fituan edhe një herë një zë që mund të dëgjohet në qendrën më të rëndësishme vendimmarrëse të Perëndimit, në Uashington.
Mënyra se si Vladimir Putin formulon një “jo” duke e bërë atë të duket si “po” dhe duke lënë një dritare të hapur për diçka më të madhe, vetëm duke e lënë të kuptohet dhe kurrë duke mos e bërë të qartë, është mënyra se si Moska e ka lexuar prej vitesh – që nga mandati i parë i Trump-it – Presidenti amerikan dhe mënyra se si ai vendos.
Trump, pasi mësoi përgjigjen e Putinit ndaj një plani amerikan nga Zyra Ovale, nuk ndërmori një kundërsulm, nuk foli për sanksione të reja, nuk ngriti zërin apo drejtoi gishtin. “Do të ishte një turp i madh nëse Rusia nuk do të ishte në zgjidhje” është po aq larg nga toka sa është hëna nga sulmi asimetrik dhe i paprovokuar që mori Zelensky dhe në një masë të madhe ai u justifikua… Presidenti ukrainas, në atë që arriti të thoshte, kishte thënë “Rusia nuk dëshiron paqe. Ai po përpiqet të blejë kohë”.
Por çfarë dëshiron Moska?
Boshti i kërkesave ruse është i qëndrueshëm dhe i palëkundur, të paktën siç iu komunikua SHBA-së gjatë takimit të parë në nivel ministrat e jashtëm në Doha.
Për të diskutuar çdo zhvillim tjetër përveç vazhdimit të luftës, Rusia dëshiron një angazhim amerikan dhe nënshkrimin e Ukrainës në një tekst në të cilin Kievi nuk do të anëtarësohet kurrë në NATO, do të pranojë se 20% e territoreve të saj, të cilat kanë ndryshuar duart që nga viti 2022, janë ruse dhe se Krimea, e cila është pushtuar që nga viti 2014, është gjithashtu zyrtarisht tokë ruse.
Kushtet e Moskës, megjithëse nuk janë të vetmet, nuk janë të panjohura për askënd. Ata janë të njëjtë si në konferencën e Stambollit në 2022, kur Kievi erdhi, lexoi kushtet dhe u largua, duke zgjedhur të rezistojë për aq kohë sa forcat dhe qëndrueshmëria aleate e lejonin.
Tre vjet më vonë, Rusia nuk po tërhiqet asnjë milimetër dhe vrulli në fushat e betejës luan një rol të rëndësishëm në këtë. Kursku duket se është i humbur për ukrainasit si ushtarakisht ashtu edhe diplomatikisht, ndërkohë që çdo javë forcat ruse lëvizin me shpejtësi në rritje në fushat e Ukrainës lindore.
Presidenti rus, besnik i doktrinës së vendit që ka ndërtuar prej 20 vitesh, do të përpiqet të fitojë sa më shumë që të mundet përpara se të japë minimumin si një “shfaqje vullneti të mirë”.
Hapat e ardhshëm
Pavarësisht pozicionit të favorshëm të Rusisë, ka mënyra për t’i bërë presion efektivisht asaj nga SHBA-ja, por ajo vështirë se do të “zvarritet” në një negociatë me kushte të palëve të treta dhe jo të saj. Trump ka planifikuar të vendosë tarifa që përqendrohen edhe një herë në ekonominë ruse, e cila, pavarësisht se çfarë thonë Putin dhe stafi i tij, po kalon një kohë të vështirë.
Nëse SHBA-ja synon burimet energjetike të Rusisë, do të krijojë sërish një problem të madh. Zyra Ovale ka bllokuar dërgimin e një sasie më të madhe armësh në Ukrainë, nëse SHBA-ja nuk merr garanci të prekshme.
Kjo nuk do të thotë se armët prej 47 miliardë dollarësh që pret Ukraina dhe që Kongresi ka miratuar nuk mund të përfshijnë lloje të tjera sistemesh, për shembull disa avionë luftarakë. Trump ia ka dëshmuar edhe më skeptikëve se në mandatin e tij të dytë është shumë më i përgatitur dhe do të thotë atë që thotë.
Gjithashtu nuk ka gjasa që Presidenti amerikan të mirëpresë përfundimisht Volodymyr Zelensky në Shtëpinë e Bardhë së bashku me evropianët e fuqishëm dhe atje të vendosë tonin për angazhimet e ardhshme amerikane që nuk do të lidhen me marrëveshjen për tokat e rralla.
Problemi dhe “dhimbja e kokës” për Trump dhe SHBA është se sa shpejt mund të bëhet diçka drastike për ta bërë Rusinë të ulet në një tryezë bisedimesh. Nga lista e skenarëve hipotetikë, por realistë, nuk duhet të përjashtohet mundësia që Trump të vendosë përfundimisht ta trajtojë çështjen përsëri thjesht personalisht dhe të takohet me Putinin në prill.
