Qeveritë dhe kompanitë evropiane tani kanë hyrë në një trajektore të… çlirimit nga varësia nga SHBA-ja, me qëllim që të zvogëlojnë ekspozimin e tyre ndaj teknologjisë amerikane, pajisjeve ushtarake dhe burimeve energjetike, në një kohë kur marrëdhëniet transatlantike vazhdojnë të përkeqësohen.
Për dekada të tëra, Bashkimi Evropian është mbështetur në garancitë e NATO-s për sigurinë e bllokut dhe në teknologjinë amerikane për të forcuar operacionet e tij. Por kërcënimet e Donald Trump për të marrë Groenlandën dhe deklaratat agresive nga anëtarët e administratës së tij kundër Evropës i kanë shtyrë udhëheqësit evropianë të bëjnë thirrje të reja për “pavarësi “.
Nga ndalimet e mjeteve amerikane të videokonferencave te marrëveshjet tregtare me vende si India dhe një shtytje për të gjetur furnizues të rinj të energjisë, përpjekjet për të zvogëluar varësinë e Evropës nga SHBA-ja po shtohen, me udhëheqësit e BE-së që paralajmërojnë se marrëdhëniet transatlantike nuk ka gjasa të kthehen në status quo-në para Trump.
Zyrtarët e BE-së thonë se masa të tilla synojnë “zvogëlimin e rrezikut” në marrëdhënien e Evropës me SHBA-në, në vend të “shkëputjes ” – që do të thoshte një ndërprerje e plotë e lidhjeve ekonomike dhe strategjike. Deri vonë, të dy termat i referoheshin përpjekjeve evropiane për të zvogëluar varësinë e saj nga Kina. Tani, ato janë përdorur për SHBA-në, partnerin kryesor tregtar dhe mbështetësin e sigurisë së Evropës.
Sipas Politico-s, përpjekja për t’u shkëputur nga njëra-tjetra është ende në fazat e saj të hershme. Shtetet e Bashkuara mbeten padyshim partneri më i madh tregtar i Evropës dhe do të duhen vite për ta “zhveshur” bllokun nga mbështetja teknologjike dhe ushtarake amerikane, sipas Jean-Luc Demarty, i cili drejtoi departamentin e tregtisë së Komisionit Evropian nën ish-presidentin Jean-Claude Juncker.
“Sa i përket tregtisë, [SHBA-të] përfaqësojnë një përqindje të konsiderueshme të eksporteve tona”, tha ai. “Pra, është një numër i madh, por nuk është çështje jete a vdekjeje.”
Si pjesë e kërkimit të partnerëve përtej SHBA-së, Brukseli ka përfunduar në muajt e fundit marrëveshje tregtare me bllokun latino-amerikan Mercosur, Indinë dhe Indonezinë. Përveç kësaj, BE-ja ka reformuar marrëveshjen e saj me Meksikën , ndërsa ka ringjallur edhe negociatat e bllokuara me Australinë.
Që kur Kontinenti i Vjetër doli nga hiri i Luftës së Dytë Botërore, ai është mbështetur te NATO për sigurinë e tij, megjithatë, Aleanca financohet shumë nga Shtetet e Bashkuara. Të takuar gjatë fundjavës në Zagreb të Kroacisë, udhëheqësit konservatorë evropianë, përfshirë Merz, thanë se ishte koha që blloku të forconte klauzolën e vet të mbrojtjes së ndërsjellë, e cila i lidh vendet e BE-së me një marrëveshje për të mbrojtur çdo shtet anëtar nën sulm.
Edhe pse klauzola ka qenë në fuqi që nga viti 2009, ajo nuk u konsiderua e nevojshme, pasi Neni 5 i NATO-s shërbente për një qëllim të ngjashëm. Megjithatë, qeveritë evropiane kanë filluar të dyshojnë nëse SHBA-të do të nxitojnë për të ndihmuar Evropën.
Në Zagreb, udhëheqësit mirëpritën rolin e ri të BE-së si aktor sigurie , madje duke i ngarkuar dy udhëheqësve – ende të panjohur – që të ecin shpejt drejt zhvillimit të planeve për ta transformuar klauzolën e BE-së nga fjalë të thjeshta në një garanci të palëkundur sigurie.
“Për dekada të tëra, disa vende kanë thënë: ‘Ne kemi NATO-n, pse kemi struktura paralele?’”, tha një diplomat i lartë i BE-së, i cili foli me Politico-n në kushte anonimiteti. Pas tensioneve mbi komentet e Trump për Grenlandën, “ne përballemi me këtë nevojë, ne duhet të krijojmë struktura komanduese ushtarake brenda BE-së.”
Në një deklaratë drejtuar zyrtarëve të BE-së javën e kaluar, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, tha se kushdo që beson se Evropa mund të mbrohet pa SHBA-në mund të “vazhdojë të ëndërrojë”.
Evropa mbetet shumë e varur nga aftësitë ushtarake të SHBA-së, veçanërisht në mbështetjen e Ukrainës në luftën e saj kundër Rusisë. Por disa evropianë tani po flasin hapur për çmimin e uljes së ekspozimit të SHBA-së – dhe thonë se është i menaxhueshëm.
