I. HYRJE!
Ky dokument përbën një analizë juridike të strukturuar të aktakuzës së ngritur ndaj z. Hashim Thaçi dhe personave të tjerë të përfshirë në të njëjtin procedim penal, si dhe të kërkesave të Prokurorit Ndërkombëtar dhe argumenteve juridike të mbrojtjes, në dritën e standardeve të së drejtës penale ndërkombëtare, jurisprudencës relevante dhe parimeve universale të drejtësisë.
Qëllimi i këtij dokumenti nuk është ndërhyrja në kompetencën e gjykatës apo paragjykimi i vendimmarrjes së saj, por analiza juridike objektive e elementëve të përgjegjësisë penale, standardit të provës dhe përputhshmërisë së aktakuzës me parimet themelore të së drejtës penale ndërkombëtare.
Ky dokument mbështetet mbi:
• Statutin dhe praktikën e gjykatave ndërkombëtare.
• Jurisprudencën e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY).
• Statutin e Romës të Gjykatës Penale Ndërkombëtare (ICC).
• dhe parimet universale të së drejtës penale moderne.
II. BAZA JURIDIKE E AKTAKUZËS!
Aktakuza e Prokurorisë mbështetet në tre shtylla themelore juridike:
1. Përgjegjësia individuale penale!
2. Përgjegjësia komandore!
3. Doktrina e Ndërmarrjes së Përbashkët Kriminale (Joint Criminal Enterprise-JCE)!
Secila prej këtyre formave të përgjegjësisë kërkon prova konkrete, individuale dhe të drejtpërdrejta.
- Përgjegjësia individuale penale!!
Sipas nenit 25 të Statutit të Romës dhe jurisprudencës ndërkombëtare, përgjegjësia penale është individuale dhe nuk mund të bazohet në:
• pozitë politike,
• autoritet formal,
• apo përkatësi organizative.
Përgjegjësia lind vetëm kur provohet se individi:
• ka kryer drejtpërdrejt krimin,
• ka urdhëruar kryerjen e tij,
• ose ka ndihmuar në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe të vetëdijshme, për realizimin e veprimtarisë apo veprimtarive kriminale.
Mungesa e provës direkte përjashton përgjegjësinë penale.
- Përgjegjësia komandore!!
Përgjegjësia komandore është një formë e veçantë përgjegjësie, e cila kërkon plotësimin e tre elementëve kumulativë:
1. Ekzistencën e një marrëdhënieje komandë-vartësi.
2. Kontroll efektiv mbi vartësit.
3. Dijeni ose mundësi reale për të ditur dhe për të parandaluar krimin.
Ky standard është përcaktuar në mënyrë të qartë në jurisprudencën e ICTY, përfshirë çështjen Prokurori kundër Delalić et al. (Čelebići case).
Elementi kyç është “kontrolli efektiv”.
Jo autoritet formal.
Jo ndikim politik.
Por kontroll real dhe konkret mbi veprimet operative.
- Doktrina e Ndërmarrjes së Përbashkët Kriminale (JCE)!
Doktrina JCE kërkon prova të ekzistencës së:
• një plani kriminal të përbashkët,
• pjesëmarrjes së vetëdijshme,
• dhe qëllimit kriminal individual.
Kjo doktrinë nuk mund të përdoret për të ndërtuar përgjegjësi mbi bazën e supozimeve apo interpretimit të rolit politik.
Ajo kërkon prova konkrete dhe individuale.
III. ANALIZA E PRETENDIMEVE TË PROKURORISË!
Pretendimet e Prokurorisë mbështeten kryesisht mbi interpretimin e rolit drejtues të të pandehurve dhe pozitës së tyre brenda strukturave të kohës së konfliktit.
Megjithatë, e drejta penale ndërkombëtare kërkon më shumë se rol apo pozitë.
Ajo kërkon provë.
Pozita nuk është provë.
Autoriteti formal nuk është provë.
Interpretimi nuk është provë.
Vetëm faktet konkrete përbëjnë provë.
Në mungesë të këtyre elementëve, përgjegjësia penale nuk mund të konsiderohet e provuar.
IV. STANDARDI I PROVËS-“PËRTEJ ÇDO DYSHIMI TË ARSYESHËM”!
Ky është standardi më i lartë juridik që ekziston, por aman edhe duhet të respektohet.
Ky standard kërkon që gjykata të arrijë në bindje të plotë, mbi fajësinë e të pandehurve.
Çdo dyshim i arsyeshëm, pa prova të forta, çon në pafajësi.
Ky nuk është një parim formal.
Është themeli i drejtësisë.
Ky standard është konfirmuar në mënyrë të vazhdueshme nga:
• Gjykata Penale Ndërkombëtare.
• ICTY.
• dhe Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
V. PARIMI I PREZUMIMIT TË PAFAJËSISË!
Prezumi i pafajësisë është një parim universal juridik.
Ai garanton që barra e provës bie ekskluzivisht mbi Prokurorinë.
Jo mbi të pandehurin.
I pandehuri nuk ka detyrimin të provojë pafajësinë e tij.
Prokuroria që ka investuar gjykatën, ka detyrimin të provojë fajësinë.
Në mungesë të kësaj prove, rezultati juridik është vetëm një:
PAFAJËSIA.
VI. ANALIZA E ARGUMENTEVE TË MBROJTJES!!
Argumentet e mbrojtjes duhet të mbështeten mbi tre shtylla themelore juridike:
1. Mungesa e provës direkte, çka duhet ti mëshojnë fortë kësaj.
2. Mungesa e kontrollit efektiv mbi UÇK-, pra fakti që
UÇK-ja, nuk ishte një ushtri e rregullt, kjo automatikisht rrëzon akuzën.
3. Mungesa e lidhjes shkakësore midis të pandehurve dhe krimeve!
Në të drejtën penale ndërkombëtare, këto elementë janë vendimtarë.
Pa këto elementë, përgjegjësia penale nuk mund të provohet.
VII. ANALIZA E KËRKESËS SË PROKURORIT PËR DËNIM!!
Kërkesa për dënim maksimal kërkon një bazë provash të jashtëzakonshme.
Sa më i rëndë dënimi, aq më i lartë duhet të jetë standardi i provës.
Ky është një parim themelor juridik.
Dënimet e rënda nuk mund të bazohen mbi interpretime.
Ato duhet të bazohen vetëm mbi prova të pakontestueshme dhe argumenta juridik të pakundërshtueshme.
VIII. IMPLIKIMET JURIDIKE NDËRKOMBËTARE!!
Ky proces gjyqësor, përbën një test të rëndësishëm për drejtësinë ndërkombëtare.
Ai teston:
• integritetin e drejtësisë,
• standardin e provës,
• dhe pavarësinë e gjykatës.
Drejtësia ndërkombëtare duhet të mbetet e bazuar mbi ligjin.
Jo mbi perceptimin.
Jo mbi presionin.
Por vetëm mbi provën.
IX. KONKLUZION!!!
Nga analiza juridike e elementëve të bërë publikë dhe standardeve ndërkombëtare, rezulton se përgjegjësia penale duhet të bazohet vetëm mbi prova konkrete, individuale dhe të pakundërshtueshme.
Në mungesë të këtyre elementëve, çdo vendim duhet të respektojë parimin universal të prezumimit të pafajësisë.
Ky nuk është vetëm një parim juridik.
Është themeli i drejtësisë.
Dhe drejtësia nuk mund të ekzistojë pa respektimin e këtij parimi. X. KARAKTERI JURIDIK I LUFTËS SË UÇK-së SI LUFTË PËR MBROJETJE DHE MBIJETESË!!!
Në analizën përfundimtare të çdo përgjegjësie individuale, është e domosdoshme të vendoset në kontekstin juridik dhe historik vetë natyra e konfliktit, në të cilin kanë ndodhur ngjarjet objekt shqyrtimi.
Konflikti në Kosovë nuk ishte një konflikt i zakonshëm për pushtet, territor apo ndikim politik. Ai ishte, në thelb dhe në substancë, një konflikt për mbijetesë fizike, juridike dhe kombëtare të një populli të përzënë në mënyrë sistematike me terror shtetëror, i cili jo pak, por për një periudhë të gjatë ishte subjekt i represionit sistematik, përjashtimit institucional dhe dhunës së organizuar shtetërore.
E drejta ndërkombëtare publike njeh në mënyrë të qartë të drejtën e popujve për vetëvendosje dhe për mbrojtje kundër shtypjes sistematike. Ky parim është i sanksionuar në:
• Kartën e Kombeve të Bashkuara, neni 1 dhe 55.
• Paktin Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike, neni 1.
• Si edhe në praktikën dhe jurisprudencën e vazhdueshme ndërkombëtare.
Në këtë kuadër juridik, krijimi dhe veprimtaria e një force çlirimtare, nuk përbën në vetvete një akt kriminal, por një vendim mbi dhimbjen e një populli, një realitet juridik dhe historik që duhet vlerësuar në kontekstin e tij.
Ushtria Çlirimtare e Kosovës lindi si rezultat i një realiteti konkret dhe jo si produkt i një projekti kriminal. Ajo ishte përgjigje ndaj një gjendjeje faktike, ku mekanizmat institucionalë të mbrojtjes juridike kishin pushuar së funksionuari për një pjesë të popullsisë.
Në këto rrethana, çdo analizë juridike e përgjegjësisë individuale, duhet të ruajë dallimin themelor midis:
• ekzistencës së një lufte çlirimtare si realitet juridik dhe historik, dhe
• përgjegjësisë individuale penale, e cila duhet të provohet në mënyrë konkrete dhe të pakundërshtueshme.
Ky dallim është themelor për vetë integritetin e drejtësisë ndërkombëtare.
Drejtësia ndërkombëtare nuk gjykon historinë.
Ajo gjykon individë.
Dhe i gjykon ata vetëm mbi bazën e provave, jo mbi bazën e kontekstit politik apo historik.
Lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës përfaqëson, në thelbin e saj juridik dhe historik, një përpjekje për mbrojtje dhe mbijetesë, në një kohë kur ekzistenca fizike, dinjiteti njerëzor dhe të drejtat themelore të një populli ishin seriozisht genocidale.
Ky realitet nuk përjashton përgjegjësinë individuale aty ku ajo provohet, por kërkon që çdo analizë juridike të bëhet me rigorozitet, paanshmëri dhe respekt të plotë për parimet universale të drejtësisë.
Sepse drejtësia e vërtetë nuk është ajo që injoron kontekstin.
Drejtësia e vërtetë është ajo që e kupton atë, por gjykon vetëm mbi bazën e ligjit dhe provës.
