Hungaria po përjeton momente historike pas humbjes së Viktor Orban në zgjedhjet e së dielës, pasi vendi do të ketë një qeveri të re për herë të parë që nga viti 2010.
Edhe pse sondazhet e opinionit parashikonin një fitore të qartë për partinë opozitare Tisza të fituesit të zgjedhjeve Peter Magyar, të gjithë kishin rezerva deri në momentin e fundit, dhe kështu humbja e Orban për shumë njerëz ngjante me një ndryshim regjimi.
Siç i tha shkrimtari dhe poeti Andras Petek CNN-së, kjo ndjesi i kujtoi kohën e rënies së Bashkimit Sovjetik. “Isha 30 vjeç kur regjimi komunist mori fund. Është e njëjta ndjesi – e njëjta”, tha ai nga brigjet e Danubit, ku mijëra mbështetës të Fidesz-it ishin mbledhur për të dëgjuar rezultatet.
Mijëra njerëz festojnë në Hungari pasi Péter Magyar i jep fund sundimit 16-vjeçar të Viktor Orban
Sipas analizës së rrjetit amerikan, “ndërsa shumë gjëra mbeten të paqarta – nga madhësia e shumicës parlamentare të Tiszës deri te mënyra se si ai do të fillojë të çmontojë sistemin që ndërtoi Fidesz – humbja e Orbán tregon kufijtë e populizmit. Humbja e tij ofron mësime si për ata që dëshirojnë ta imitojnë atë, ashtu edhe për ata që janë të lumtur që ai u largua”.
“Mësimi i parë është se është e vështirë të ndërkombëtarizohet nacionalizmi. Duke qeverisur për kaq kohë si mbrojtës i sovranitetit kombëtar – duke premtuar të mbrojë Hungarinë nga kërcënimet e supozuara të Bashkimit Evropian dhe ideologjisë liberale – fushata e tij në fund të fundit u mbështet shumë në mbështetjen e aleatëve të fuqishëm ndërkombëtarë si Shtetet e Bashkuara dhe Rusia”.
Pavarësisht deklaratave të zëvendëspresidentit të SHBA-së J.D. Vance, i cili udhëtoi deri në Budapest për të mbështetur aleatin më të ngushtë të administratës Trump në Evropë, se “Unë do ta ndihmoj Orbán sa më shumë që të mundem” dhe thirrjes edhe më të fortë të presidentit amerikan për të “dalur dhe votuar për Viktor Orbán, një mik, luftëtar dhe fitues të vërtetë”, këto ndërhyrje nuk funksionuan.
“Ndërsa disa hungarezë mund të jenë ndjerë të kënaqur nga vëmendja e një superfuqie, ekziston një kontradiktë në pritjen që qytetarët të votojnë për një politikan nacionalist vetëm sepse një fuqi e huaj ua thotë ta bëjnë”, vëren CNN.
Viktor Orbán pranon humbjen
Përpara humbjes së Orbanit, politologu Ivan Krastev, i cili e ka ndjekur kryeministrin hungarez në largim që nga fillimi i viteve 1990, komentoi: “Ironia është se nëse ai humbet, do të humbasë si avokat i globalizimit. Duke kërkuar ndihmë nga miq të fuqishëm jashtë vendit, Orban bëri pikërisht atë që do të pritej nga udhëheqësit internacionalistë.”
Sipas CNN, arsyeja pse fushata e Orbán u përqendrua kaq shumë në politikën e jashtme ishte imazhi i tij i dobët në vend. Ky është një tjetër mësim nga humbja e Orbán: populizmi bazohet në konfrontim të vazhdueshëm dhe ka nevojë për armiq të vazhdueshëm.
Orbán goditi shumë: OJQ-të, universitetet liberale, George Soros, lëvizjen LGBTQI, Bashkimin Evropian. Por në një moment, “armiqtë” mbarojnë. Pjesa më e madhe e fushatës së tij u përqendrua në Ukrainë. Budapesti ishte mbushur me postera të Presidentit Volodymyr Zelensky me slogane si “Rrezik!” dhe “Mos e lini të qeshë i fundit”.
Pa një ekonomi të fortë apo një sistem shëndetësor efektiv, fushata e tij kërkoi të frikësonte votuesit duke e paraqitur Fidesz si “zgjedhjen e sigurt”. Siç tha Krastev, paraqitja e Ukrainës si kërcënimi kryesor për sovranitetin hungarez përfundoi duke u dukur komike.
Përballë këtyre kërcënimeve të paqarta, Magyar u kënaq duke treguar situatën e brendshme të vendit, e cila nuk i kënaqi hungarezët.
“Për ata që duan të mposhtin populizmin, humbja e Orbán ofron edhe mësime. Pavarësisht fitores së tij, shumë hungarezë liberalë dhe të krahut të majtë nuk janë entuziastë për Magyarin, një ish-zyrtar të Fidesz me pikëpamje konservatore.
Megjithatë, ata u mblodhën rreth tij, duke e konsideruar atë si shansin më të mirë për të mposhtur Orbán. Siç tha politologu Peter Kreko, votuesit nuk e lanë “perfektin” të bëhej armiku i “së mirës”, thuhet në analizën e CNN.
Në fjalimin e tij të fitores, Magyar pranoi sfidat dhe i bëri thirrje Orbanit të vepronte si një udhëheqës kalimtar pa penguar qeverinë e re. Por për mbështetësit e tij, nëse Tisza mund ta çmontojë sistemin e Orbanit dhe të qeverisë në mënyrë efektive është një çështje për të ardhmen.
“Do të ishte një kthesë e mirëpritur nëse Hungaria do të kalonte nga një shembull i joliberalizmit dhe autoritarizmit në një shembull të ndryshimit demokratik”, tha Kreko, por kjo mbetet për t’u parë”, përfundon CNN.
