Në diskursin publik grek, qëndrimi ndaj Kosovës mbetet i ngulitur në modelin e viteve 1990. Ngarkesa emocionale, afërsia historike me Serbinë dhe dyshimi për ndërhyrjet perëndimore kanë formuar një kornizë në të cilën çdo diskutim për njohjen e Kosovës konsiderohet i dyshimtë pothuajse a priori. Megjithatë, tre dekada më vonë, pyetja nuk është se çfarë ndodhi atëherë, por çfarë politike i shërben interesit kombëtar grek sot.
Realiteti është i thjeshtë: Kosova funksionon si shtet. Ajo ka institucione, marrëdhënie ndërkombëtare dhe njihet nga shumica e vendeve perëndimore. Pavarësisht nëse dikush pajtohet apo jo me mënyrën se si u krijua, ajo tani është një entitet i vendosur gjeopolitik në Ballkan. Zgjedhja e Greqisë për të mbajtur një qëndrim “as njohje, as refuzim të plotë” mund të ketë qenë e dobishme në të kaluarën, por sot ajo krijon një boshllëk strategjik.
Çështja e parë dhe më e rëndësishme është pozicioni i vetë Greqisë në rajon. Nëse vendi aspiron të jetë një fuqi rajonale në Ballkan, nuk mund të mungojë në sferat thelbësore të ndikimit. Mosnjohja e Kosovës kufizon praninë greke – diplomatike, ekonomike dhe politike – duke lënë hapësirë për aktorë të tjerë për të mbushur boshllëkun. Në një epokë ku ndikimi nuk është një koncept abstrakt, por një sasi e matshme, mungesa është e barabartë me humbjen.
Së dyti, dimensioni i konkurrencës së fuqisë. Ballkani mbetet një fushë konkurrence midis fuqive rajonale dhe jashtërajonale. Aty ku Greqia nuk vepron, veprojnë të tjerët. Forcimi i pranisë së vendeve të treta në Kosovë – politikisht, ekonomikisht dhe kulturor – është tashmë një fakt. Nëse Greqia dëshiron të kufizojë ndikime të tilla dhe të formësojë vetë zhvillimet, ajo duhet të jetë e pranishme në një mënyrë substanciale, jo vetëm përmes kanaleve indirekte.
Së treti, argumenti i “precedentit të rrezikshëm” ka nevojë për sqarim. Kosova nuk është një model i përgjithësueshëm i shkëputjes, por një rast i veçantë që lindi nga kushte specifike historike dhe ndërkombëtare. Praktika ndërkombëtare e trajton tashmë si të tillë. Greqia, si një vend me përvojë në çështje komplekse të së drejtës ndërkombëtare, ka aftësinë të mbështesë një dallim të qartë midis rasteve, pa dëmtuar qëndrimet e saj të vendosura mbi çështje të tjera kombëtare.
Së katërti, vetë natyra e politikës së jashtme kërkon përshtatshmëri. Patriotizmi nuk është sinonim i palëvizshmërisë ose i respektimit të modeleve të vjetruara. Përkundrazi, ai supozon një vlerësim të matur të të dhënave dhe përshtatje të strategjisë kur rrethanat e kërkojnë. Këmbëngulja në një politikë që kufizon hapësirën e manovrimit të vendit nuk përbën mbrojtje të interesave kombëtare, por potencialisht minim të tyre.
Kjo nuk do të thotë që Greqia duhet të veprojë me nxitim ose pa dallim. Çdo njohje e Kosovës duhet të jetë pjesë e një strategjie të përgjithshme për Ballkanin, me qëllime të qarta: forcimin e ndikimit grek, krijimin e lidhjeve ekonomike dhe energjetike dhe sigurimin që vendi të ketë një zë në zhvillimet rajonale. Njohja nuk është një qëllim në vetvete; është një mjet.
Për më tepër, Greqia mund ta përdorë një veprim të tillë për të përmirësuar rolin e saj si ndërmjetëse dhe faktor stabiliteti në rajon. Duke ruajtur marrëdhëniet e saj historike me Serbinë, ajo mund të veprojë si urë lidhëse dhe jo si vëzhguese e thjeshtë. Kjo kërkon diplomaci aktive dhe jo neutralitet pasiv.
Si përmbledhje, çështja e Kosovës nuk duhet të trajtohet në terma emocionalë ose ideologjikë, por në terma strategjikë. Greqia nuk duhet ta pyesë veten se çfarë “duhet” të jetë rasti në një botë ideale, por çfarë është rasti në praktikë dhe si mund ta përdorë atë në avantazhin e saj. Në këtë kontekst, rishqyrtimi i qëndrimit të saj ndaj Kosovës nuk është një largim nga patriotizmi, por ndoshta shprehja e tij në një formë më të pjekur dhe realiste./ elkosmos
