Më 8 korrik 2026, Presidenti i Shqipërisë, Bajram Begaj, vizitoi Preshevën dhe Bujanovcin, dy komuna në jug të Serbisë ku shqiptarët përbëjnë shumicën e popullsisë.
Arsyeja e njoftuar e vizitës ishte hapja e edicionit të dytë të Panairit të Librit Shqip në Preshevë, me moton “Libri dhe Tradita”. Një ditë përpara aktivitetit, portali lokal serb Bujanovačke raportoi se Begaj do të merrte pjesë në hapjen e panairit, ku pritej të paraqiteshin rreth 30 shtëpi botuese dhe krijues nga trevat ku flitet shqip. Kryetarja e Komunës së Preshevës, Ardita Sinani, kishte ftuar publikisht qytetarët të merrnin pjesë.
Gjatë qëndrimit, Begaj zhvilloi takime me Sinanin, kryetarin e komunës së Bujanovcit, Arbër Pajaziti, deputetin shqiptar në Kuvendin e Serbisë, Shaip Kamberi, dhe drejtuesin e Këshillit Kombëtar Shqiptar, Enkel Rexhepi. Në deklaratat e publikuara u diskutuan përfaqësimi i shqiptarëve në institucionet serbe, përdorimi i gjuhës dhe simboleve kombëtare, arsimi dhe zhvillimi lokal.
Megjithatë, pamjet e vizitës u shkëputën shpejt nga ky kontekst dhe u përdorën për të ngritur akuza për “tradhti”, hyrje të personave të armatosur shqiptarë, humbje të sovranitetit dhe “Shqipëri të Madhe”.
“Tradhti e lartë nën velin e errësirës mediatike”
Një nga reagimet që bashkoi disa prej këtyre pretendimeve erdhi nga studentët në bllokadë të Fakultetit Juridik të Universitetit të Novi Sadit.
Në një postim të titulluar “Tradhti e lartë nën velin e errësirës mediatike?”, studentët pretenduan se vizita ishte mbajtur larg publikut nga mediat proqeveritare dhe RTS-i. Ata shkruan se, “Begaj kishte ardhur në jug të Serbisë i shoqëruar nga policia dhe persona me armë, ishte pritur me flamuj shqiptarë dhe kishte lëvizur sikur të kalonte nëpër shtetin e tij”.
Postimi përfundonte me pyetjen nëse po përgatitej terreni që Aleksandar Vuçiç të “shiste edhe një pjesë të shtetit serb”. Për mënyren se si raportuan mediat serbe pati jehonë dhe në media shqiptare.
Pretendimi se vizita ishte fshehur u ngrit edhe në Kuvendin e Serbisë. Kryetari i Lëvizjes Popullore të Serbisë, Miroslav Aleksić, pyeti përse asnjë media proqeveritare nuk kishte raportuar për ardhjen e Begajt tek dy komunat dhe akuzoi pushtetin se po përdorte kontrollin mbi mediat për të fshehur të vërtetën. Ai e lidhi pritjen me flamuj shqiptarë dhe mungesën e pretenduar të simboleve serbe me pamundësinë e shtetit për të mbrojtur “minimumin e sovranitetit”.
Vizita mori pak hapësirë në mediat e mëdha kombëtare, gjë që u vu në dukje edhe nga disa media serbe. Por raportimi i kufizuar nuk provon se ajo ishte organizuar në fshehtësi.
Bujanovačke kishte publikuar më 7 korrik vendin, datën dhe arsyen e vizitës. Sinani deklaroi gjithashtu se ardhja e Begajt ishte diskutuar që më 12 mars, gjatë takimit të saj në Tiranë me Presidentin e Shqipërisë.
Pas polemikave, i pyetur nga mediat Vuçiç deklaroi se autoritetet shqiptare kishin kërkuar dhe marrë “të gjitha lejet” nga institucionet serbe. Ai e dha këtë përgjigje edhe kur u pyet për hyrjen e Begajt nga Kosova përmes pikës së Konçulit, rrugë që disa media e paraqitën si të pazakontë.
Pra, vizita ishte raportuar publikisht përpara se të ndodhte dhe ishte autorizuar nga autoritetet e Serbisë. “
A e shoqëruan Begajn persona të armatosur nga Shqipëria?
Pamjet më të shpërndara të vizitës ishin ato të personelit të sigurisë përpara Bashkisë së Bujanocit. Në videon e publikuar nga Bujanovačke shfaqeshin disa persona dukshem të sigurisë me arme qe shoqeronin delegacionin shqiptar.
Videoja mori qindra mijëra shikime dhe mijëra reagime e shpërndarje. Në raportimin fillestar, Bujanovačke ngrinte pikëpyetje për armët dhe mungesën e perceptuar të simboleve serbe, por pamjet nuk tregonin se nga cili shtet apo institucion vinin personat e sigurisë.
Pamjet u amplifikuan më tej nga Serbian Times, i cili e paraqiti vizitën në titull si hyrje të Begajt në komunat serbe “me pushkë automatike” dhe pa simbole të Serbisë. Artikulli e cilësonte ngjarjen “skandal” dhe “provokim të hapur”, ndërsa personelin e armatosur e përshkruante si pjesë të sigurisë së presidentit shqiptar.
Portali Direktno.rs shkoi më tej. Në titull, ai e paraqiti Begajn si të ardhur nën shoqërimin e “armëve të gjata”, ndërsa analisti Dejan Miletić e cilësoi ngjarjen “provokim” dhe “hajdutëri”. Sipas tij, prania e armëve dërgonte mesazhin se pala shqiptare e konsideronte zonën territor të vetin. Artikulli nuk paraqiste prova se personat me armë ishin shqiptarë.
Pretendimi u ngrit edhe në Kuvend nga deputeti i Lëvizjes Popullore të Serbisë, Aleksandar Ivanović. Duke u bazuar te fotografitë, ai deklaroi se personat nuk i përkisnin njësive serbe dhe pyeti se kush i kishte lejuar të mbanin armë në territorin e Serbisë. Edhe Ivanović nuk paraqiti identifikim, dokument apo burim institucional për prejardhjen e tyre.
Më 11 korrik, një gazetar e pyeti Vuçiçin drejtpërdrejt nëse personat me armë ishin “të tyre apo tanët”.
“Tanët”, u përgjigj Presidenti i Serbisë. Ai deklaroi se siguria e Begajt ishte garantuar nga pjesëtarë të strukturave serbe.
Pamjet e personave me armë ishin reale. Por pretendimi se ata kishin ardhur nga Shqipëria nuk ishte mbështetur me prova dhe u kundërshtua nga vetë Presidenti i Serbisë.
Pretendimi se mungoi flamuri serb
Një element tjetër që u përdor për të mbështetur narrativën e humbjes së sovranitetit ishte pretendimi se në pritjen e Begajt nuk ishte vendosur asnjë flamur i Serbisë.
Aleksić pyeti në Kuvend nëse në jug të vendit “nuk lejohej të valëvitej flamuri serb”. Isidor Stefanović, drejtues rajonal i lëvizjes “Ćale, ovo je za tebe” dhe koalicionit “Aleanca për Jugun e Serbisë”, e cilësoi mungesën e flamurit dhe të një zyrtari të pushtetit qendror si “skandal shtetëror dhe protokollar”.
Edhe Lëvizja për Mbretërinë e Serbisë e paraqiti pritjen si provë se Serbia kishte humbur autoritetin dhe sovranitetin në jug të vendit.
Pamjet e publikuara nga pritja tregojnë se flamujt shqiptarë ishin dukshëm të pranishëm. Megjithatë, formulimi kategorik se “nuk kishte asnjë flamur serb” nuk përputhet me të gjitha materialet vizuale.
Në një video të publikuar në llogarinë e Ardita Sinanit, ndërsa ajo del nga godina e bashkisë së bashku me Begajn dhe përfaqësuesit lokalë, flamuri i Serbisë duket në fasadën e ndërtesës, në pjesën e sipërme majtas të pamjes, teksa dalin nga takimi. Ndersa brenda ne takim ne tavolinen e perbashket ndodhet flamuri shqiptar dhe i Presheves.
Gjithashtu prania më e madhe vizuale e flamujve shqiptarë në një pritje të organizuar nga drejtues lokalë shqiptarë nuk është në vetvete provë e ndryshimit të sovranitetit mbi territorin. Kryetarët e Preshevës dhe Bujanocit, deputeti Kamberi dhe Këshilli Kombëtar Shqiptar veprojnë brenda sistemit institucional të Serbisë.
Nga “bota shqiptare” te projekti i “Shqipërisë së Madhe”
Narrativa për “Shqipërinë e Madhe” u formulua drejtpërdrejt nga Stefanović. Në deklaratën e publikuar nga Bujanovačke, ai pyeti nëse, përmes heshtjes, përfaqësuesit e qeverisë serbe po ia dorëzonin Bujanocin dhe Preshevën projektit të ashtuquajtur “Shqipëria e Madhe”.
Narrativa u zgjerua edhe nga kryetari i Partisë së Re Demokratike të Serbisë, Miloš Jovanović. Ai tha se vizita tregonte se shqiptarët nuk hiqnin dorë nga ideja e të ashtuquajturës “Shqipëri natyrore”, të cilën e përshkroi si përvetësim territoresh që nuk u përkisnin. Jovanović pretendoi gjithashtu se Begaj kishte përdorur për zonën termin “Kosova Lindore” dhe paralajmëroi se pas saj mund të viheshin në diskutim edhe Rashka dhe Vojvodina. Deklarata nuk shoqërohej me video, transkript ose citim të drejtpërdrejtë të Begajt që të provonte përdorimin e termit “Kosova Lindore”. Në materialet publike të shqyrtuara për këtë shkrim, Begaj i referohet zonës si “Lugina e Preshevës”.
Sinani e cilësoi Preshevën dhe Luginën e Preshevës si “pjesë të pandashme të botës shqiptare”, ndërsa Begaj shkroi se shqiptarët e zonës jetojnë në trojet e tyre, “fatkeqësisht jashtë trungut amë”. Presidenti e paraqiti vizitën si mbështetje për komunitetin shqiptar që jeton në jug të Republikës së Serbisë, veçanërisht në Preshevë dhe Bujanoc, ku shqiptarët përbëjnë një pjesë të rëndësishme të popullsisë. Mesazhet e tij u përqendruan te përfaqësimi institucional, përdorimi i gjuhës shqipe dhe simboleve kombëtare, arsimi dhe të drejtat e shqiptarëve në Serbi.
Në deklaratat e shqyrtuara nuk përmendet bashkimi territorial i Preshevës ose Bujanocit me Shqipërinë apo Kosovën, ndryshimi i kufijve, referendumi apo kalimi i administrimit të këtyre komunave.
Kjo ngjarje u përfshi në një klimë më të gjerë tensionesh mes shqiptarëve dhe serbëve, ku incidentet, gjuha e urrejtjes dhe akuzat për diskriminim ndaj pakicave vazhdojnë të ushqejnë mosbesim reciprok. Në këtë kontekst, vizita e Begajt dhe simbolika që e shoqëroi u interpretuan përtej fakteve dhe u përdorën për të përforcuar narrativa të vjetra për kërcënim, sovranitet dhe përplasje etnike.FAKTOJE
