Politico përpiqet të hedhë dritë mbi atë që po diskutohet në kryeqytetet evropiane dhe në Bruksel përpara Samitit të jashtëzakonshëm më 6 mars me çështjen kryesore se si Evropa do të rrisë shpenzimet e saj për mbrojtjen .
Sipas “leximit” të të dhënave të deritanishme nga Politico nën hijen e tërheqjes ushtarake të Presidentit të Shteteve të Bashkuara, Donald Trump nga Kontinenti i Vjetër, Samiti i së enjtes “duhet të jetë një mundësi për liderët evropianë që të shfaqin një shfaqje uniteti”. Në vend të kësaj, megjithatë, duket se një luftë për pushtet është e pashmangshme.”
Sipas botimit, ajo që ata kanë frikë në kryeqytetet evropiane është se “Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen do të shfrytëzojë këtë krizë për të zgjeruar fuqitë e Brukselit në zona të reja dhe për të forcuar ndikimin e tij mbi qeveritë kombëtare”.
Në këtë kontekst, ai kujton, në fakt, se gjatë pandemisë së koronavirusit, presidentja e Komisionit “i shtyu vendet për të blerë vaksina në emër të tyre dhe në fillim të luftës në Ukrainë, ajo mori iniciativën për sanksione kundër Rusisë dhe dërgimin e armëve në Kiev”. Kjo qasje e centralizuar i dha asaj pseudonimin “Mbretëresha Ursula”.
“Udhëheqësit e BE-së nuk duan që diçka e tillë të ndodhë përsëri për një çështje të ndjeshme si shpenzimet e mbrojtjes”, shkruan Politico, duke cituar qëndrimin e një diplomati se “mbrojtja është ende kryesisht një përgjegjësi kombëtare”. Vende të tilla si Polonia dhe Finlanda duket se mbështesin këtë qëndrim, të cilat, sipas botimit, “duan të mbrojnë mbrojtjen nga ekzagjerimi i Komisionit”. “Polonia ka një qëndrim të qartë se dëshiron ta bëjë këtë jashtë Komisionit” tha një diplomat i BE-së.
Drafti
Zonja von der Leyen ka deklaruar se në samitin e 6 marsit do të paraqesë një “plan gjithëpërfshirës për riarmatimin e Evropës”.
Në një draft të përgatitur nga qeveritë e BE-së për këtë takim, të parë nga Politico, Komisionit Evropian i kërkohet t’u japë vendeve më shumë hapësirë buxhetore “pa vonesë” dhe të propozojë “burime shtesë financimi” për mbrojtjen “në nivel BE”, duke përfshirë mundësinë e ridrejtimit të fondeve për zhvillimin rajonal. Madje, ekzekutivit të BE-së i kërkohet të “paraqesë me shpejtësi propozimet përkatëse”. Sipas dokumentit në fjalë, Komisioni do të ofrojë “opsione të ndryshme financimi” në një letër drejtuar liderëve të BE-së.
Klauzola e arratisjes kombëtare
Ajo që pritet, sipas Politico, është propozimi i von der Leyen se si ajo synon të lehtësojë rregullat e shpenzimeve të BE-së për të lejuar vendet të përjashtojnë në mënyrë efektive shpenzimet ushtarake nga kufijtë e deficitit buxhetor të kontrolluar rreptësisht të Brukselit.
Megjithatë, vendet e BE-së janë të ndara në lidhje me shtypjen e imët të “klauzolës” – një mekanizëm emergjent i krijuar për të lehtësuar presionin mbi vendet që përballen me një emergjencë të papritur.
Ursula von der Leyen tha se ky mekanizëm do të zbatohet “në mënyrë të kontrolluar dhe të kushtëzuar” për të parandaluar shpenzimet e pakontrolluara nga vendet me borxhe të larta. Por shtetet konservatore fiskale si Gjermania dhe Holanda, dhe vendet e rënda ushtarake si Greqia, duan të kufizojnë klauzolën e emergjencës në vendet që tashmë shpenzojnë më shumë se 2% të prodhimit të tyre të brendshëm bruto në mbrojtje, si një nxitje për pjesën tjetër për të përmbushur këtë objektiv.
Kjo ide ka zemëruar shtetet që nuk arrijnë këtë objektiv, përfshirë Italinë dhe Spanjën. “Kjo është absurde sepse do të pengonte vendet që duhet të rrisin më shumë shpenzimet e tyre nga ta bëjnë këtë,” tha një diplomat i lartë i BE-së për Politico.
Gjithashtu duket se ka një propozim të veçantë nga Polonia në tryezë i cili konsiston në ofrimin e fleksibilitetit më të madh duke zgjeruar përkufizimin e shpenzimeve të mbrojtjes në rregullat e BE-së.
Në mënyrë thelbësore, ky opsion do t’i lejonte vendet e BE-së të vendosin në mënyrë të pavarur se cilat investime të përjashtojnë – duke kufizuar rolin e kontrollit të Komisionit dhe duke lejuar potencialisht shpenzime të pakufizuara.
Një diplomat i katërt paralajmëroi se “Komisioni [do të] mbajë më shumë pushtet për vete” nëse kjo ide nuk realizohet.
Fondi i Mbrojtjes
Pyetja më e madhe me të cilën përballen qeveritë në të ardhmen është se si të krijojnë një grup të përbashkët parash që do të mbështesë investimet afatgjata të mbrojtjes.
Presidenti i Komisionit propozoi së fundmi një mjet të BE-së për prokurimin e programeve kyçe të armatimit, si raketat, dronët dhe sistemet antiraketë.
Ai nuk arriti, megjithatë, të përgjigjet nëse ky mjet duhet të financohet nga borxhi i përbashkët i BE-së – një ide që ndan gjithashtu qeveritë.
Qeveritë me borxhe të larta, si Italia dhe Spanja, mbështesin lëshimin e borxhit të përbashkët të BE-së – që në thelb është para pa pagesë – për mbrojtje.
Një ide tjetër e paraqitur nga Komisioneri i Ekonomisë Valdis Dombrovskis përfshin ripërdorimin e 93 miliardë eurove për financimin e mbrojtjes nga kreditë e papërdorura në lidhje me programin e BE-së për post-covid.
Por për disa vende, si Polonia, një fond i veçantë ose një bankë zhvillimi jashtë kuadrit të BE-së do të ishte një zgjidhje më tërheqëse. Në një rast të tillë, vende të tilla si Mbretëria e Bashkuar dhe Norvegjia mund t’i bashkohen përpjekjeve të bllokut, ndërsa një masë e tillë mund të pranohet më lehtë në nivel të BE-së, gjë që kërkon unanimitet nga 27 qeveritë e BE-së, përfshirë liderin e fortë të Hungarisë, pro-rusin Viktor Orban.
“Si dreqin do ta bindësh Hungarinë?” bën pyetjen vendimtare, një diplomat i pestë i BE-së, duke mbyllur analizën e Politico.
