Pavarësisht qetësisë relative të regjistruar në çmimet e karburanteve në Perëndim, tregu global i energjisë është një hap larg një krize të thellë, sipas një analize nga The Economist.
Gazeta britanike paralajmëron se pamja aktuale është “thellësisht mashtruese”, pasi pas kursit të moderuar të çmimeve të karburantit qëndron pakësimi i shpejtë i rezervave dhe pamundësia e sistemit për të përthithur goditjet e reja.
Pavarësisht luftës me Iranin dhe ndërprerjes së rëndë të transportit detar në Ngushticën e Hormuzit çmimet e naftës nuk janë rritur aq sa pritej. Megjithatë, kjo kryesisht për shkak të ngarkesave që ishin tashmë në rrugë përpara se të fillonte kriza – një rezervë që tani është zhdukur pothuajse tërësisht.
Humbjet po rriten
Rreth 50 ditë pas fillimit të konfliktit, tregu ka humbur tashmë qindra miliona fuçi naftë nga Gjiri Persik, ndërsa ndërprerja e rrjedhave të gazit natyror të lëngshëm (LNG) po e përkeqëson më tej situatën.
“The Economist” vlerëson se çdo muaj kalimi i kufizuar nëpër Ngushticën e Hormuzit heq një përqindje të konsiderueshme të furnizimit global me energji, duke rritur rrezikun e një tronditjeje të papritur.
Rafineritë po kufizojnë prodhimin e karburantit
Kërkesa mbetet e lartë, veçanërisht në Evropë. Rezultati është një treg që, siç theksohet, vështirë se mund të balancohet pa “rregullim të dhunshëm”: qoftë përmes një rritjeje të çmimeve të karburantit ose një uljeje të ndjeshme të konsumit.
Azia nën presion, Evropa në ekuilibër të brishtë
Azia po ndjen presionin më të madh, pasi varet shumë nga flukset e energjisë nga Gjiri. Vende të tilla si Japonia dhe Koreja e Jugut po detyrohen të tërheqin nga rezervat strategjike, ndërsa rafineritë po ulin prodhimin.
Në të njëjtën kohë, Kina – pavarësisht se ka rezerva të konsiderueshme – po kufizon eksportet e karburantit, duke përkeqësuar mungesat në rajon.
Në Evropë, situata duket më e kontrolluar, kryesisht për shkak të ndërhyrjes së qeverisë. Megjithatë, Economist paralajmëron se subvencionet dhe lehtësimet tatimore po e mbajnë kërkesën artificialisht të lartë, duke përkeqësuar çekuilibrin.
Në të njëjtën kohë, kostoja aktuale e furnizimit me naftë – duke përfshirë ato të transportit dhe sigurimit – është tashmë dukshëm më e lartë se ajo që reflektohet në tregje, duke shtrydhur marzhet e rafinerive.
Rreziku i “ngrirjes” së tregut dhe efekteve anësore
Përtej rritjes së çmimeve, rreziku më i madh qëndron në funksionimin e vetë tregut. Shterimi i inventarëve rrit mundësinë e ndërprerjeve të zinxhirit të furnizimit, veçanërisht në sektorë kritikë siç është karburanti i avionëve.
The Economist thekson se edhe ndërprerjet e vogla mund të shkaktojnë reaksione më të gjera zinxhir, veçanërisht ndërsa kërkesa për LNG rritet përpara dimrit të ardhshëm.
Edhe deeskalimi nuk është i mjaftueshëm
Edhe në rast të një uljeje të menjëhershme të tensioneve dhe rihapjes së rrugëve detare, restaurimi i plotë i tregut vlerësohet të zgjasë me muaj.
Humbjet totale në prodhimin dhe transmetimin e energjisë mund të arrijnë nivele që korrespondojnë me një përqindje të konsiderueshme të prodhimit vjetor global, me rrezikun e dyfishimit nëse kriza vazhdon.
Koha po mbaron në mënyrë të rrezikshme.
Revista kujton se rënia e fundit e madhe e kërkesës për naftë ndodhi në vitin 2020, në mes të një pandemie, e shoqëruar nga një recesion i thellë global.
Sot, kërcënimi kthehet, jo për shkak të një krize shëndetësore, por për shkak të asfiksisë nga energjia.
Përfundimi i The Economist është i qartë: skenarët për tregun global të energjisë tani variojnë “nga të këqij në makth” dhe mundësia për të shmangur një krizë të përgjithësuar po zvogëlohet me shpejtësi.
