Kur industria dhe bujqësia, janë në rënie konsekutive, respektivisht prej 3 dhe 5 vitesh, ndërsa pasuritë e paluajtshme rriten; ndërkohë që biznesi mendon se korrupsioni është rritur, monopolet dhe oligopolet janë forcuar, ndërsa klima e biznesit është përkeqësuar (sipas Indeksit të Biznesit të Dhomës Amerikane), kemi të bëjmë me një zhvendosje strukturore drejt një ekonomie të paqëndrueshme dhe spekulative.
Kjo trajektore e paqëndrueshme ekonomike përshkruan një deformim të rëndë strukturor të ekonomisë, që dominohet nga shërbimet, ku thellohet pabarazia dhe tkurret klasa e mesme, shënohet rënie e investimeve produktive dhe rritet rreziku i lartë sistemik.
Përqendrimi i një numri kaq të madh treguesish në trajektore negative dëshmon se dobësimi nuk është i izoluar, por prek disa dimensione themelore të ekonomisë. Prognoza e një ekonomie të tillë është e zymtë:
- Flluska e pasurive të paluajtshme: Ndërsa kapitali largohet nga sektorët prodhues (industria dhe bujqësia), duke tentuar tregun e pasurive të paluajtshme, rriten artificialisht vlerat e pronave, duke krijuar edhe pamundësi strehimi, pasi kostot vjetore të sigurimit të banesave tejkalojnë të ardhurat mesatare lokale.
-
Rënia e produktivitetit dhe kufizimi i mundësisë për të krijuar pasuri: Një rënie në prodhimin industrial dhe bujqësor zvogëlon aftësinë e vendit për të eksportuar mallra dhe për të arritur vetëjaftueshmërinë. Kjo kufizon krijimin e pasurisë reale, pasi ekonomia kalon nga prodhimi i mallrave të prekshme thjesht në shkëmbimin e tyre. Fokusi te pasuritë e paluajtshme i zhvendos investimet produktive nga teknologjia ose kapitali njerëzor, duke vepruar si një pengesë për rritjen e produktivitetit ekonomik.
-
Kostoja e jetesës: Vlerat marramendëse të pasurive të paluajtshme – qoftë në hapësira tregtare, industriale apo banesa – rrisin koston e të bërit biznes dhe të jetesës. Kjo dëmton në mënyrë disproporcionale fuqinë blerëse lokale.
-
Prishja e tregut të punës: Rënia e industrisë dhe bujqësisë shkatërron vendet e punës për punëtorët dhe fermerët. Ndërsa ndërtimi ose ndërmjetësimi i pasurive të paluajtshme mund të shohë rritje afatshkurtra të punësimit, këta sektorë nuk mund ta përthithin fuqinë punëtore të zhvendosur, duke çuar në rritje të emigracionit dhe në një rritje strukturore të nënpunësimit.
-
Cenueshmëria ndaj goditjeve: Një ekonomi e mbështetur në shërbime me produktivitet të ulët dhe në ndërtim është shumë e ndjeshme ndaj rritjes së normave të interesit dhe disponueshmërisë së kredisë. Nëse flluska e pasurive të paluajtshme shpërthen, edhe për shkak të ndërprerjes së flukseve të kapitalit që vjen nga burime të dyshimta, mungesa e një rrjeti të fortë sigurie bujqësore ose industriale mund të shkaktojë recesione të rënda.
-
Fuqia e lobimit: Përqendrimi i lartë ekonomik ndikon shumë në politikëbërje, duke u mundësuar subjekteve më të mëdha të shkruajnë ligje në favor të tyre.
Treguesi i perceptimit të korrupsionit ka rënë në 28.9 pikë, niveli më i ulët i regjistruar ndonjëherë në historinë e indeksit. Rënia vjen pas një periudhe kur treguesi luhatej kryesisht mes 30 dhe 40 pikëve, duke arritur deri në 39.9 pikë në një nga matjet e fundit.
Ekonomia është fillimi dhe fundi i gjithçkaje. Nuk mund t’i ofrosh asnjë reformë të suksesshme një kombi, ndërsa shkatërron ekonominë e tij.
