“Përgatituni për El Niño”. Ky paralajmërim nga Organizata Botërore Meteorologjike (OBM) duket surreal. Sepse, ndërsa Franca, Britania e Madhe, Gjermania, Belgjika, Spanja, Italia Veriore dhe vende të tjera “vlojnë” nga një valë e paparë, historikisht e egër dhe vdekjeprurëse e të nxehtit, shkencëtarët në thelb po thonë se vapa e madhe… tani po fillon.
“Super El Niño” është emri shkencor -jozyrtar – i fenomenit të këtij viti, i cili pritet të jetë, nëse jo më i forti në historinë e regjistruar, më i forti në 150 vitet e fundit. Dhe për të sjellë verën më të nxehtë në historinë e shumë vendeve.
Meqenëse, ndërsa Evropa vajton të vdekurit nga temperaturat rekord që goditën vendet tradicionalisht më të ftohta që janë nën një “kupolë termike”, shkencëtarët shpjegojnë se “El Niño” , i cili sapo është formuar, ka të ngjarë të forcohet në një nivel historikisht të lartë, duke shkaktuar anomali ekstreme të motit. Nga një verë historikisht e nxehtë në Evropë, te uraganet dhe përmbytjet në Amerikë dhe gjetkë…
Paralajmërim i kuq
E marta e kaluar ishte dita më e nxehtë në historinë franceze (e mëparshmja u regjistrua në valët e të nxehtit të gushtit 2003 që shkaktuan rreth 15,000 vdekje).
Me temperaturën mesatare nga 30 stacionet e saj meteorologjike që arriti në 29.8 gradë Celsius dhe më të lartën në disa qytete, si Parisi, që arriti në 42ºC, autoritetet shëndetësore lëshuan një alarm të kuq dhe Ministrja e Shëndetësisë Stéphanie Rist paralajmëroi se vala e të nxehtit kërcënonte të gjithë dhe se “edhe të rinjtë po pësojnë atake në zemër”.
Menjëherë pas ditës më të nxehtë, Meteo France regjistroi gjithashtu një natë rekord, me temperaturën që nuk binte nën 22ºC mesatarisht në të gjithë vendin dhe në Nantes mbeti në 27.2º Celsius. Tre centrale bërthamore janë mbyllur për shkak të nxehtësisë ekstreme, ndërsa stafi mësimdhënës i vendit është në grevë, duke protestuar kundër “kushteve të papranueshme të punës”.
Vdekjet, ndërprerjet e përhapura të energjisë elektrike dhe paralajmërimet në Francë për një valë historike të të nxehtit janë ndoshta pak përpara kohërave historikisht të tmerrshme që po përjeton Gjermania. Sepse termometri që arrin dhe qëndron mbi 40 gradë Celsius në vend e bën atë të duket si një kazan që vlon.
Pse Europa po piqet
Imagjinoni një natë kur temperatura nuk bie kurrë nën 26.2ºC. Kjo është ajo që ndodhi në Baden-Württemberg të mërkurën, me shërbimin meteorologjik të vendit që e quajti atë një “valë historike të nxehti”. Gjysmëmaratona e Hamburgut u anulua dhe shërbimi i trenit po ofron anulime falas të biletave për këdo që mendon se është në rrezik nga vapa.
Në Luksemburg, 38.3ºC e regjistruar të mërkurën e kaluar është temperatura më e lartë e vendit në historinë e qershorit, ndërsa në Itali, veçanërisht në veri të vendit, temperaturat maksimale gjatë ditës në 40 gradë pasohen nga netët kur termometri nuk bie nën 29 gradë – me vendasit dhe turistët që kërkojnë freski në kondicionerë, plazhe dhe shatërvanë. Zvicra dhe Republika Çeke janë vënë gjithashtu në alarm të kuq për valën e të nxehtit, ndërsa temperatura pritet të arrijë ose të kalojë 40ºC në kryeqytetin austriak gjatë fundjavës, ndërsa 12 provinca në Holandë janë vënë në alarm, si dhe Londra dhe Anglia verilindore.
Atëherë, pse është Evropa, dhe veçanërisht pjesa e saj veriore, në qendër të vëmendjes? Shërbimi meteorologjik francez Météo France ia atribuon temperaturat jashtëzakonisht të larta një “kupole termike”, ndërsa Severe Weather Europe pajtohet se një “kupole termike jashtëzakonisht anormale dhe e fortë” është vendosur mbi Evropën Perëndimore dhe Qendrore.
Meteorologët në Severe Weather Europe paralajmërojnë se temperaturat po rriten me 12°-16°C mbi “modelet klimatike afatgjata”, ndërsa gazrat serrë vazhdojnë të ngrohin planetin. Një kupolë termike formohet, shpjegojnë shkencëtarët, kur një sistem me presion të lartë zhvillohet në atmosferën e sipërme, duke bërë që ajri poshtë tij të fundoset dhe të kompresohet, duke rritur kështu temperaturat në atmosferën e poshtme.
Megjithatë, për shkak se ajri i ngrohtë zgjerohet, ai krijon një kupolë konvekse që bllokon nxehtësinë brenda. Erërat zakonisht mund të lëvizin sistemet me presion të lartë, por për shkak të diapazonit të madh me të cilin kupolat termike shtrihen në atmosferë, sistemi i motit bëhet pothuajse stacionar.
Nga ana tjetër, shumë shkencëtarë ia hedhin fajin kësaj vale ekstreme të nxehtësisë (dhe akoma më shumë asaj që do të vijë) një El Niño gjithnjë e më të fortë. Ky fenomen natyror (që do të thotë “djalë” në spanjisht) ndodh kur temperaturat e detit në Oqeanin Paqësor Lindor bëhen jashtëzakonisht të larta.
Kjo mund të çojë në një rritje të temperaturave globale, duke krijuar kushtet për ngjarje më ekstreme të motit. Në rastin tonë, El Niño shkakton një valë të nxehtësisë në det, me shumë meteorologë që paralajmërojnë se fenomeni i këtij viti mund të jetë më i forti në dekadat e fundit, si një “Super El Niño”.
Fenomenet e mëparshme të tipit El Niño, si ai që ndodhi nga maji 2023 deri në mars 2024, kontribuan në krijimin e temperaturave rekord, të cilat shkaktuan një seri valësh vdekjeprurëse të nxehtësisë, zjarre dhe përmbytjesh në të gjithë planetin. Por pse po synon Evropën këtë herë dhe pse veriun?
Siç shpjegojnë shkencëtarët, ndryshimi i klimës luan një rol në këtë. Kontinenti i Vjetër po ngrohet me dyfishin e shpejtësisë së mesatares globale, me temperatura tashmë të rritura me 2.5 gradë Celsius krahasuar me nivelet para-industriale. Kjo në vetvete shpjegon pse El Niño duket më i fortë në Evropë, por jo pse këtë herë po godet më shpesh vende si Franca, Anglia, Gjermania, Zvicra etj., të cilat zakonisht – nëse jo me dëborë – të paktën … janë të freskëta.
Pse Europa po piqet
Kjo, sipas ekspertëve, ka të bëjë me faktin se këto janë zonat e kontinentit evropian që janë më afër atyre që shtrihen në Arktik. Arktiku është rajoni që po ngrohet më shpejt në planet për sa i përket ngrohjes globale për shkak të krizës klimatike, dhe temperaturat po rriten deri në 4 herë më shpejt se mesatarja globale.
Ekziston një rreth vicioz vdekjeprurës dhe një paradoks këtu: ndërsa akulli shkrihet në Polin e Veriut dhe Arktik, kjo kontribuon në reflektimin më të ulët të rrezatimit diellor nga sipërfaqja e Tokës. Sipërfaqet më të errëta, siç dihet, reflektojnë më shumë nxehtësi, gjë që intensifikon shkrirjen e akullit.
Paradoksi është se BE-ja arriti të zvogëlojë ndotjen antropogjene të ajrit me rregulla të rrepta, të cilat i sollën dobi shëndetit publik dhe mjedisit, por kjo eliminoi retë e formuara nga emetimet e gazrave, të cilat vepronin si “izolim termik”, duke parandaluar kalimin e rrezeve të diellit, duke favorizuar tani mbinxehjen e zonave të saj!
